Köpek Memesi (Hidradenitis Suppurativa) Nedir?

Kliniğimizde bu tanıyı koyduğumda iki tepkiyi birden görürüz. Önce şaşkınlık gelir. "Bunun bir adı mı varmış?" Sonra rahatlama gelir. Çünkü bu hastalar ortalama yıllarca tanı almadan dolaşır. Her seferinde çıban denmiştir. Antibiyotik verilmiştir. Apse boşaltılmıştır. Ama şişlikler hep geri gelmiştir. Kimisi kendi temizliğinden şüphelenmiştir. Kimisi utanıp kimseye göstermemiştir. Şimdi o duruma ad koyacağız. Halk arasındaki adı köpek memesidir. Tıptaki adı hidradenitis suppurativadır. En önemlisi de şu. Bu hastalık çaresiz değildir. Tedavi edilebilir.

"Köpek Memesi" Adı Nereden Gelir?

Halk dilindeki ad, koltuk altında sıralanan şişliklerin görüntüsünden gelir. Bu görüntü köpeklerin karnındaki meme dizisine benzetilmiştir. Tıbbi ad olan hidradenitis suppurativa da aslında eski bir yanlış bilgiyi taşır. Bu ad "ter bezi iltihabı" anlamına gelir. Ama bugün hastalığın ter bezinden başlamadığını biliyoruz. Gerçekte olan şudur. Kıl kökünün ağzı tıkanır. Tıkanan kök şişer ve derinin altında patlar. İçerik cilt altına yayılır. Vücut da buna şiddetli bir iltihapla cevap verir. Tekrarlayan ataklar zamanla cilt altında tüneller (sinüs traktları) ve sert izler oluşturur. Yani bu bir mikrop hastalığı değildir. Tıkanma ve iltihap hastalığıdır. Antibiyotiklerin tek başına neden yetmediğinin cevabı da budur.

Nerelerde Görülür?

Hastalık en çok sürtünmenin ve kıl köklerinin yoğun olduğu kıvrım bölgelerinde görülür. Bunlar koltuk altı (en sık), kasık ve genital çevre, makat çevresi, meme altı ve kalçadır. Kadınlarda koltuk altı ve kasık daha sık tutulur. Erkeklerde ise makat çevresi öne çıkar. Benim alanımı özellikle ilgilendiren makat çevresi tutulumudur. Bu bölgedeki HS, anal fistülle sık karıştırılır. Ayrım için belirtiler yazısına bakın. Bir not ekleyelim. HS, kıl dönmesiyle aynı hastalık ailesindendir. İkisi de kıl kökü tıkanmasıyla başlar. Aynı hastada birlikte de görülebilirler.

Kimlerde, Neden Olur?

HS genellikle ergenlikten sonra başlar. En sık 20-40 yaş arasında görülür ve kadınlarda biraz daha sıktır. Riski artıran etkenler şunlar. Genetik. Hastaların üçte birinde ailede benzer öykü vardır. Sigara. En güçlü çevresel tetikleyicidir. Hastalığı hem başlatır hem ağırlaştırır. Fazla kilo. Sürtünmeyi ve iltihabı artırır. Hormon etkileri. Adet dönemi alevlenmeleri tipiktir. Dar giyim ve sert tıraş gibi tahrişler de etkilidir. Şunu özellikle vurgulayalım. Hastalığın hijyenle ilgisi yoktur ve kimseye bulaşmaz. Bu iki cümle, hastalarımın yıllarca boşuna taşıdığı utancı ortadan kaldırır.

Hastalık Nasıl İlerler?

Tedavi edilmeyen HS üç aşamada ilerler. Birinci aşama. Tek tük, ağrılı, nohut veya fındık boyu şişlikler olur. Çoğu kendiliğinden iner ya da patlayarak boşalır. Ama aynı bölgeye geri gelir. İkinci aşama. Apseler sıklaşır. Cilt altında birbirine tünellerle bağlanmaya başlar. Akıntı ve koku hayat kalitesini düşürür. Üçüncü aşama. Bölge sert izlerle ve ağ gibi tünellerle kaplanır. Kol kaldırmak bile zorlaşabilir. Bu aşamalara tıpta Hurley evreleri denir. Evreler yazısında ayrıntısıyla anlattık. Mesajım net. Bu aşamalar hep ileri gider. Tedaviye erken başlayan daha kolay iyileşir. İhmalin zararları için tedavi edilmezse yazısına bakın.

HS Çıban ve Kistten Nasıl Ayrılır?

Tek seferlik bir çıban HS değildir. HS'yi düşündüren tablo şudur. Şişlikler aynı bölgelerde, tekrar tekrar ve yıllardır çıkar. İki başlı siyah noktalar görülür (çift komedon). Zamanla tüneller ve izler oluşur. Hastalar sık sık şöyle der. "Her çıban çıktığında antibiyotik alıp geçiştiriyorum ama geri geliyor." Bu cümle kliniğimizde neredeyse tanı koydurur. Ayrıntılı karşılaştırma tablosu belirtiler yazısında var.

Köpek Memesi Tedavisinde Güncel Seçenekler

HS kronik bir hastalıktır. Bunu saklamıyoruz. Ama kronik demek çaresiz demek değildir. Astım ve migren de kroniktir ve yönetilir. Tedavi seçenekleri evreye göre sıralanır. Yaşam değişiklikleri. Sigarayı bırakmak ve kilo vermek en güçlü iki ilaçsız tedavidir (evde bakım yazısı). İlaç tedavileri. Antibiyotik kürleri iltihabı azaltmak için kullanılır (ilaç yazısı). Dirençli vakalarda biyolojik ilaçlar verilir. Lazer tedavileri. Erken evrede kıl köklerini hedefleyen epilasyon lazeri kullanılır. İleri evrede tüneller lazerle temizlenir. Cerrahi. Yerleşmiş tünel ağları ameliyatla çıkarılır (bakım rehberi). Doğru tedavi doğru evrede seçilirse HS'li bir hasta normal bir hayat yaşar. Bunun kanıtı polikliniğimdeki yüzlerce kontrollü hastadır.

Ne Zaman Doktora?

Şu üç durumdan biri varsa değerlendirme zamanı gelmiştir. Aynı bölgede üçüncü kez şişlik çıktıysa gelin. Tek çıban kimseyi korkutmasın. Önemli olan aynı yerden tekrarlamasıdır. Şişlikler arasında akıntılı delikler ve tüneller belirdiyse gelin. Ağrı, koku ve akıntı giyiminizi, işinizi ya da sosyal hayatınızı etkilemeye başladıysa gelin. Erken gelen hasta kremle ve lazerle tedavi edilir. Geç gelen hasta ise ameliyatla tedavi edilir. Aradaki fark çoğu zaman sadece zamandır.

Sık Sorulan Sorular

Köpek memesi bulaşıcı mı?

Kesinlikle hayır. Temasla, havluyla ya da cinsellikle bulaşmaz. Mikrop hastalığı değildir. Kıl kökü tıkanmasıyla başlayan iltihaplı bir hastalıktır.

Temizliğime çok dikkat ediyorum, neden oluyor?

Çünkü hijyenle ilgisi yok. Genetik yatkınlık, sigara, kilo ve hormonlar belirleyicidir. Hatta tersi doğrudur. Aşırı sert temizlik ve ovma tahriş yapar ve alevlenmeyi artırabilir.

Kendiliğinden geçer mi?

Tek tük atak kendiliğinden inebilir. Ama hastalığın kendisi tedavisiz kaybolmaz. Genellikle yıllar içinde ilerler. Menopoz sonrası yatışma görülebilir. Fakat o zamana kadar oluşan tüneller kalıcıdır.

Kanser riski var mı?

HS kanser değildir. Kansere dönüşmesi de çok nadirdir. Bu risk yalnızca uzun yıllar tedavisiz kalmış ileri evre vakalarda tanımlanmıştır. İyileşmeyen yaralarda görülür. Bu bilgi panik nedeni değildir. Tedaviyi ihmal etmeme nedenidir.

Hangi bölüme gitmeliyim?

Hastalığın cilt kısmı dermatolojinin alanıdır. Apse, tünel ve cerrahi kısmı ise cerrahinin alanıdır. En iyi sonuç ikisinin iş birliğiyle alınır. Makat çevresi ve kasık tutulumunda proktoloji deneyimi olan bir cerrah gerekir. Tünellerin yayılımını en doğru o değerlendirir.

Hastalığın klinikteki tedavi sürecini Avrupa Cerrahi'nin köpek memesi rehberinde de anlattık.

Kaynaklar

• American Academy of Dermatology (AAD) — Hidradenitis Suppurativa, aad.org
• NHS — Hidradenitis suppurativa, nhs.uk
• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org

Yıllardır tekrarlayan çıbanlarınız varsa bir kez de bu gözle bakalım. Bize 444 8 623 numarasından ulaşabilirsiniz. Kliniğimiz Levent'tedir.