Hidradenitis Suppurativa'da Antibiyotikler Rehberi

HS hastalarının çoğu bana gelmeden önce defalarca antibiyotik kullanmıştır. Çoğu da aynı şeyi söyler. "Kullanırken iyi geliyor, bırakınca geri geliyor." Bu gözlem doğrudur. HS'de antibiyotik tedavisinin bütün mantığı da bunun içinde saklıdır. Şimdi o mantığı anlatacağım. Hangi ilaç hangi durumda verilir? Ne kadar süre kullanılır? Antibiyotiğin sınırı nerededir? Baştan söyleyelim. Buradaki bilgiler kendi kendinize ilaç başlamanız için değildir. Doz ve ilaç seçimi muayene ile kişiye göre belirlenir.

Önce Mantık: HS'de Antibiyotik Ne İşe Yarar?

Çoğu kişi şöyle düşünür. "İltihap varsa mikrop vardır. Antibiyotik mikrobu öldürür, iş biter." Ama HS bir enfeksiyon hastalığı değildir. Hidradenitis suppurativa rehberinde anlattığım gibi HS, tıkanan kıl köklerinde gelişen bir iltihap hastalığıdır. Bakteriler tabloya sonradan katılır. HS'de kullandığımız antibiyotiklerin asıl değeri iltihabı dindirmesidir. Tetrasiklin ailesi sivilce tedavisinde on yıllardır bu yüzden kullanılır. Bu bilgi iki şeyi birden açıklar. İlaçlar bu yüzden kısa kürlerle değil, haftalarca verilir. Kesilince hastalık bu yüzden geri gelebilir. İlaç iltihabı bastırır. Ama hastalığı hazırlayan nedenler yerinde durur. Tıkanan kökler, sigara, kilo ve genetik devam eder.

Basamak 1: Topikal Klindamisin

Erken evrede ve sınırlı hastalıkta ilk seçenek genellikle cilde sürülen klindamisindir. Günde iki kez etkilenen bölgeye uygulanır. Kullanım çoğu zaman haftalarca sürer. Yan etkisi azdır. En sık kuruluk ve tahriş görülür. Beklentiyi doğru kuralım. Bu tedavi hafif hastalıkta atak sıklığını azaltır. Tünel oluşmuş hastalığa gücü yetmez. Bu basamakta asıl kazanç, ilacın yanına eklenen yaşam değişiklikleriyle sağlanır (evde bakım).

Basamak 2: Tetrasiklin Grubu

Hastalık birden çok bölgedeyse ağızdan ilaca geçilir. Cilde sürülen ilaç yetmediyse de aynı yol izlenir. Genellikle tetrasiklin grubundan doksisiklin başlanır. Tipik kür haftalarca sürer. Birkaç günlük kullanımla sonuç beklemek yanlış olur. Bazı uyarılar önemli. Bu ilaç güneş hassasiyeti yapabilir. Yaz aylarında güneşten korunmak gerekir. Gebelikte kullanılmaz. Süt ürünleriyle aynı saatte alınmaz. Çünkü emilimi düşer. Kür sonunda hedef şudur. Ataklar seyrekleşir ve hafifler. Tam sessizlik her hastada gerçekçi değildir.

Basamak 3: Klindamisin ve Rifampisin Kombinasyonu

Orta ve şiddetli, inatçı HS'de klasik tedavi şudur. Ağızdan klindamisin ve rifampisin birlikte verilir. Tedavi tipik olarak 10-12 hafta sürer. Doğru seçilmiş hastada sonuçlar çok iyidir. Akıntılar kurur, ağrı azalır. Hasta yıllar sonra ilk kez rahat bir dönem yaşar. Bilinmesi gereken birkaç şey var. Rifampisin idrarı ve gözyaşını turuncuya boyar. Bu zararsızdır ama bilmeyeni korkutabilir. Rifampisin ayrıca doğum kontrol haplarının etkisini azaltır. Bu yüzden ek bir korunma yöntemi şarttır. Klindamisin ishal yaparsa doktora bildirilmelidir. Bu tedaviden sonra da hastalık tekrarlayabilir. Bu yüzden bu kür çoğu zaman bir ara adımdır. Kalıcı planın (lazer, cerrahi, biyolojik ilaç) önünü açar.

Antibiyotik Sonrası Tedavi Nasıl Devam Eder?

Bazı hastalarda kürler yeterli olmaz. Bazılarında da hastalık hızla tekrarlar. O zaman iki seçenek vardır. Birincisi biyolojik ilaçlardır. Bunlar iltihabı kaynağında hedefleyen iğne tedavileridir. Adalimumab bu alanda onaylıdır. Bu tedavi dermatoloji ile birlikte yürütülür. Doğru hastada çok iyi sonuç verir. İkincisi küçük işlemlerle tedavidir. Oluşmuş tüneller ilaçla kapanmaz. Bunun için lazer/deroofing ya da cerrahi gerekir. Kural özetle şudur. İltihabı ilaç bastırır. Tüneli işlem temizler. Hastalığı hazırlayan nedenleri yaşam değişikliği düzeltir. Üçü birlikte çalışır.

Antibiyotik Direncine Karşı Yapılmaması Gerekenler

HS'de en yaygın hata şudur. Her atakta eczaneden "geçen sefer iyi gelen" antibiyotiği almak. Rastgele, kısa ve hedefsiz kürler hastalığı çözmez. Üstelik iki kalıcı zarar bırakır. Bakterilerde direnç gelişir. Hasta da "antibiyotik işe yaramıyor" diye yanlış düşünür. İkinci hata, kombinasyon kürünü "iyileştim" diye yarıda kesmektir. Yarım kür, hastalığın geri gelme riskini ciddi biçimde artırır. Üçüncü hata, apseyi antibiyotikle geçirmeye çalışmaktır. Gergin ve zonklayan apse boşaltılmalıdır. Hap ile beklemek doğru değildir.

Sık Sorulan Sorular

En güçlü antibiyotik hangisi? Direkt onunla başlasak?

HS'de "en güçlü" antibiyotik diye bir şey yoktur. Evreye ve hastalığın yaygınlığına göre "en uygun" ilaç vardır. Güçlü ilaçla erken başlamak kazanç sağlamaz. Yan etki ve direnç riskini öne çeker. Basamak mantığı bu yüzden vardır.

Aylarca antibiyotik kullanmak vücuda zarar vermez mi?

Doktor takibindeki kürlerde fayda ve zarar dengesi gözetilir. Karaciğer değerleri ve yan etkiler izlenir. Asıl zarar, takipsiz ve rastgele kullanımdadır. Endişenizi hekiminizle konuşun. Kürü kendi kararınızla kesmeyin.

Antibiyotik yerine direkt lazer/ameliyat olsam?

Bazı hastalarda doğrusu gerçekten budur. Özellikle tünel oluşmuş ve ilaçtan az fayda gören vakalarda. Ama aktif iltihap varken yapılan işlemin başarısı düşer. Çoğu zaman önce ilaçla yatıştırırız. Sonra işlemi yaparız. Sıralamaya muayenede karar verilir.

Probiyotik almalı mıyım?

Uzun antibiyotik kürlerinde bağırsak florasını desteklemek mantıklı olabilir. Ama probiyotiklerin HS'yi tedavi ettiğine dair kanıt yoktur. Destek olarak düşünün, tedavi olarak değil.

Kaynaklar

• American Academy of Dermatology (AAD) — Hidradenitis Suppurativa, aad.org
• NHS — Hidradenitis suppurativa, nhs.uk

Size uygun basamağı muayenede birlikte netleştirelim. Antibiyotiğin sizin vakanızdaki gerçek yerini de konuşuruz. Telefon: 444 8 623, Levent.