HS Ameliyatı Sonrası Bakım: Açık Yara Rehberi

Ameliyat öncesi görüşmede hastalarımıza hep aynı şeyi söyleriz. "Sizi ameliyathanede ben tedavi edeceğim. Ama sonraki altı haftada kendinizi siz tedavi edeceksiniz." HS cerrahisi, en çok bakım isteyen işlemlerden biridir. Çünkü yarayı çoğu zaman bilerek açık bırakırız. O altı haftayı adım adım anlattık. Neyin normal olduğunu, neyin olmadığını ve ne zaman aramanız gerektiğini bulacaksınız.

Yara Neden Açık Bırakılır?

"Madem kestiniz, neden dikmiyorsunuz?" Bu soru haklıdır. İki nedeni var. Birincisi, HS'li doku iltihaplı bir dokudur. Ağzı dikilen iltihaplı boşlukta apse kolayca tekrarlar. Açık bırakılan yara ise dipten yukarı temiz şekilde dolarak kapanır. İkincisi, kıvrım bölgelerinde gergin dikişler kolay açılır. Küçük temizliklerde yara bazen dikilir. Ama orta ve geniş temizliklerde açık bırakma çoğu zaman bilinçli bir seçimdir. Buna sekonder iyileşme denir. Çok geniş alanlarda ise plastik cerrahiyle greft ya da flep planlanır. Hangi yolun seçildiğini ameliyattan önce konuşuruz. Beklenen süreyi de söyleriz. Sürpriz sevmeyiz.

Pansuman Düzeni İyileşmenin Temelidir

İlk haftalarda düzen genellikle şöyledir. Pansuman günde bir kez değiştirilir. Akıntı fazlaysa günde iki kez değiştirilir. Yara yıkanır. Önerilen örtü yerleştirilir ve üzeri kapatılır. Bu örtü çoğunlukla yarayı nemli tutan modern bir örtüdür. Basit vazelinli tüller de kullanılabilir. İlk günlerde pansumanı bir sağlık kuruluşunda yaptırmanızı isteriz. Eğitim verdiğimiz bir yakınınız da yapabilir. Çoğu hasta birkaç gün içinde kendi pansumanını yapmayı öğrenir. İki pratik bilgi verelim. Pansuman değişimi ilk hafta sızlatır. Ağrı kesiciyi 30-40 dakika önce almak iyi olur. Yaradan sarı ve pembe bir sızıntı gelebilir. Bu iltihap değildir, iyileşme sıvısıdır. Kötü koku ile yeşil ve koyu akıntı ise bundan farklıdır.

Duş Almak Tedavinin Bir Parçasıdır

Hastaları en çok şaşırtan kural şudur. HS açık yarasında duş yasak değildir. Tam tersine duş almanızı isteriz. Genellikle 24-48 saat sonra başlanır. Pansuman açılır. Ilık su yaranın üzerinden akıtılır. Sabun yaraya sürülmez, sadece çevresine uygulanır. Temiz havluyla kurulanır. Bastırmadan, emdirerek kurulayın. Sonra yeni pansuman yapılır. Akan su, yara yüzeyini en nazik temizleyen şeydir. Pansuman değişimini de kolaylaştırır. Küvette bekletme, havuz ve deniz ise yara kapanana kadar yasaktır.

Bölgeye Göre Bakım Önerileri

Koltuk altı: en önemli konu egzersizdir. İyileşen yara omuz hareketini zamanla kısıtlayabilir. Günde birkaç kez nazik omuz açma ve germe yapın. Duvarda parmak yürütme egzersizi bunun en bilinenidir. Bu yapılmazsa kalıcı hareket kısıtlılığı (kontraktür) gelişebilir. Üç kural şudur. Ağrı sınırında kalın, düzenli yapın, nazik olun. Kasık ve genital bölge: bol iç çamaşırı giyin. Her tuvalet sonrası nazik temizlik yapın. Yürüyüş serbesttir. Bisiklet ve motosiklet gibi oturarak binilen araçlar yara kapanana kadar uygun değildir. Makat çevresi: dışkılama sonrası su ile temizlenin. Gerekirse günlük pansumana ek bir değişim yapın. Dışkıyı yumuşak tutun. Lif ve su burada da geçerli kuraldır. Meme altı ve kalça: sürtünmeyi azaltın ve bölgeyi kuru tutun.

Takvim ve İşe Dönüş

Bu süreler kabaca bir çerçevedir. Yaranın boyutuna göre değişir. Küçük ve orta temizliklerde masa başı işe 3-7 günde dönülür. Geniş temizliklerde bu süre 1-2 haftadır. Bedensel iş, yaranın yerine göre 2-4 hafta bekletir. Yara kapanması küçük yaralarda 3-4 hafta sürer. Geniş alanlarda 6-8 haftayı bulabilir. Greft ve flep yapılan hastalarda süreyi cerrah ekibi belirler. İyileşmenin son dönemi en riskli dönemdir. Yara küçüldü diye bakım gevşetilirse süreç uzar. Kapanan yarada iz dokusu aylarca olgunlaşmaya devam eder. Masaj ve nemlendirme önerilerini kontrollerde veririz.

Alarm İşaretleri

Şu durumlarda kontrol gününü beklemeyin. Ateşiniz 38 dereceyi geçerse arayın. Yara çevresinde yayılan kızarıklık ve sıcaklık olursa arayın. Kötü kokulu, koyu ya da yeşil akıntı olursa arayın. Durmayan kanama olursa arayın. Azalması gereken ağrı artıyorsa arayın. Komşu ciltte yeni, derin ve ağrılı bir şişlik de önemli. Bu, erken bir tekrarlama odağı olabilir. Küçükken yakalanırsa küçük kalır. Ayrıntı için nüks yazısına bakın. Bir şey daha ekleyelim. Moralinizin bozulması da bize söylenecek bir durumdur. Uzun pansuman dönemleri yorucudur. Destek istemek sürecin bir parçasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Yara bu kadar büyük kalacak mı?

Hayır. Açık yara her hafta gözle görülür şekilde küçülür. Kenarlardan ve tabandan aynı anda dolar. İlk haftadaki görüntüye bakıp umutsuzlanmayın. Dördüncü haftada görüntü çok farklıdır. Çoğu hastaya haftalık fotoğraf çekmesini öneririz. İlerlemeyi görmek insanı rahatlatır.

Pansumana yetişemiyorum. Bir gün atlasam olur mu?

Kuru ve temiz giden yarada tek günlük esneklik sorun olmaz. Ama düzenin bozulması alışkanlığı da bozar. Yetişemiyorsanız çözüm atlamak değildir. Düzeni hayatınıza uydurmaktır. Bunu birlikte ayarlarız.

Ameliyat bölgem iyileşti ama başka yerde şişlik çıktı. Ameliyat boşa mı gitti?

Hayır. Cerrahi, hastalıklı bölgeyi temizler. Ama hastalığa yatkınlık yapan etkenleri değiştirmez. Genetik, sigara ve kilo bunlardandır. Yeni bölge, yeni ve genellikle daha küçük bir sorundur. Bu etkenleri yönetmek için bu beş yöntem yazısına bakın.

İz kalacak mı?

Evet. Açık iyileşen yara iz bırakır. Ama HS'nin bıraktığı doku tünelli, akıntılı ve ağrılıdır. Onunla karşılaştırınca sessiz bir ameliyat izi çok daha iyidir. Hastalarımız da hep bunu seçer. İzin görünümü zamanla ve bakımla yumuşar.

Kaynaklar

• American Academy of Dermatology (AAD) — Hidradenitis Suppurativa, aad.org
• NHS — Hidradenitis suppurativa, nhs.uk
• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org

Ameliyat planınızı da bakım programınızı da birlikte kuralım. Sürpriz olmasın: 444 8 623, Levent.