Anal Fistül Tedavisi

Fistülün bir nedeni, apsenin uzun süre iyileşmemesidir. Apsenin içi dışkı veya idrar gibi sıvılarla sürekli dolabilir. Bu durum iyileşmeyi engeller. Apse zamanla cilde doğru büyüyebilir. Başka bir organa veya vücut boşluğuna doğru da ilerleyebilir. Böylece fistül oluşur. Fistül gelişiminde birden fazla etken rol oynayabilir. En sık nedenler şunlar:

• Rektovajinal fistül, vajina ile rektum arasında oluşur. Doğumda oluşan ciddi vajinal yırtıklar buna neden olabilir. Epizyotomi kesisinin enfeksiyonu da neden olabilir.
• Bağırsak fistülleri, sindirim sistemi ameliyatlarından sonra gelişebilir. Kanser tedavisinde uygulanan radyoterapi sonrası da görülebilir.
• Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi kronik iltihaplı bağırsak hastalıkları fistül yapabilir. Cinsel yolla bulaşan bazı hastalıklar, HIV ve tüberküloz da neden olabilir.
• Kanser, dokuyu yıkarak fistül oluşumuna yol açabilir.
• Radyoterapi, kanser tedavisi sırasında fistül oluşumuna yol açabilir.
• Kateter veya endoskop gibi tıbbi cihazlar yanlışlıkla bir organ veya damar duvarını delebilir. Bu da iltihaplı yaralara neden olabilir.
• Divertikülit. Kolondaki küçük kese benzeri yapıların enfeksiyonudur. Fistüle yol açabilir.
• Hidradenitis suppurativa. Apse ve yara izi yapan kronik bir cilt hastalığıdır. Fistül oluşumunu tetikleyebilir.
• Rektal veya hemoroid ameliyatlarından sonra anüs çevresinde fistül gelişebilir.
• Histerektomi ve sezaryen gibi ameliyatlar, mesane ile vajina arasında fistüle neden olabilir.
• Vajinanın arka duvarında yapılan ameliyatlar da fistül açabilir. Bu fistüller anüsü veya rektumu etkileyebilir.

Fistül belirtileri, fistülün yerine göre değişir. Perianal fistül, anüs bölgesinde sürekli ağrı veya şişlik yapabilir. Bağırsak ile mesane arasındaki fistül, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına yol açabilir. İki bağırsak arasındaki fistül ise hiç belirti vermeyebilir. Fistül belirtileri arasında ağrı, ateş, hassasiyet ve kaşıntı vardır. İrin ve kötü kokulu akıntı da görülebilir. Belirtilerin şiddeti, fistülün yerine ve durumuna göre değişir.

Anal Fistül Belirtileri

• Anüs çevresindeki deride tahriş
• Anüs çevresinde sürekli, zonklayıcı bir ağrı. Bu ağrı oturma, hareket, dışkılama veya öksürme ile artabilir.
• Anüs çevresinden gelen kötü kokulu akıntı
• Dışkılama sırasında irin veya kan gelmesi
• Apse varsa anüs çevresinde artan şişlik, kızarıklık ve sıcaklık
• Bazı durumlarda dışkıyı tutmada zorluk

Fistülün ucu, anüs çevresindeki deride küçük bir delik gibi görünebilir. Hastanın bunu fark etmesi zor olabilir.

Fistül tanısı genellikle hastanın anlattıkları ve fizik muayene ile konur. Gerekirse görüntüleme yöntemleri kullanılır. BT taraması, baryum lavman ve kolonoskopi bunlardan bazılarıdır. Sigmoidoskopi, üst endoskopi veya fistülogram da kullanılabilir.

Fistülogram işleminde fistülün içine kontrast madde verilir. Sonra röntgen görüntüleri alınır. Kontrast madde, fistülün filmde daha net görünmesini sağlar. Rektumdaki fistüller için lavmana benzer bir yöntem kullanılır. Cilde açılan fistüllerde ise açıklığa küçük bir tüp yerleştirilir. Hastanın pozisyonu değiştirilir. Böylece farklı açılardan röntgen çekilir.

Anal fistül kendiliğinden iyileşmez. İyileşir diye beklemek hastaya vakit kaybettirir. Durum bu sürede kötüleşebilir. Uzun süre tedavi edilmeyen fistüllerde nadir bir risk daha bildirilir. Çevre dokularda kanser gelişme riski artabilir.

Fistül tedavisinde esas yöntem cerrahidir. Antibiyotik tedavisi yalnızca destek sağlar. Tek başına iyileştirici etkisi yoktur. Cerrahide fistül yolu denilen uzun, iltihaplı kanal açılır ve temizlenir. Bu işlem anal sfinkter kaslarını da etkileyebilir. Etkinin derecesi, cerrahın deneyimine ve becerisine bağlıdır.

Ameliyat sırasında hasta anestezi altındadır. Anüs, ekartör denilen bir aletle açılır. Fistülün cilde yakın dış deliğinden oksijenli su verilir. Böylece anüsün içindeki iç deliğin yeri doğrulanır. Fistül yolunun seyri, stile denilen özel bir metal telle belirlenir. Sonra işlemin etkileyeceği kas miktarı tahmin edilir ve ameliyat yapılır.

Fistül  Kompleks İse

• Mukozal ilerletme flepleri,
• Fistülotomi,
• Seton yerleştirme gibi daha karmaşık cerrahi işlemler uygulanabilir.

Fistülogram sırasında fistülün içine boya verilir ve röntgen çekilir. Boya, fistülün görüntülenmesini kolaylaştırır. Rektumdaki fistüller için genellikle lavmana benzer bir yöntem kullanılır. Cilde açılan fistüllerde ise açıklığa küçük bir tüp yerleştirilir. Hastanın pozisyonu değiştirilerek farklı açılardan röntgen alınır.

Lazer Uygulaması

Artık tek seçenek geleneksel cerrahi değildir. Ameliyatsız yöntemlerin başında lazer tedavisi gelir. Bu yöntem doğrudan fistül bölgesine etki eder. Lazer, son dönemde anal fistül tedavisinde sık kullanılır. Kasları korur ve hasta konforunu artırır. İşlemde ince uçlu bir radyal fiber fistülün içine yerleştirilir. Anüsün içindeki fistül kanalına kontrollü lazer enerjisi verilir. Böylece kanal boyunca uzanan fistül duvarı tamamen yok edilir. Fistül de kökünden ortadan kalkar. Apse varsa boşaltılır. Böylece rektum kasları korunur. Uygun hastalar bu yöntemle günlük yaşama daha kısa sürede döner.

• Lazer tedavisi konforlu ve hızlı bir tedavi seçeneğidir.
• Genel anestezi gerekmez. İşlem lokal anestezi ile yapılır.
• İşlemden sonra bağırsak düzeni için uygun bir diyet önerilebilir. Kabızlık ve ishal gibi sorunlar için de önlem alınır.
• Uzmanların önerdiği diyete ve tedaviye uymak gerekir.
• Uygun vakalarda artık geniş cerrahi gerekmez. Lazer gibi kesisiz yöntemler basit ve orta düzey fistüllerde konforlu bir seçenektir. Kompleks veya tekrarlayan vakalarda ise klasik cerrahi hâlâ gerekebilir.
• Lazerle fistül tedavisi, dikişli cerrahi yöntemlere göre daha rahattır. Uygun hastalarda başarılı sonuçlar alınabilir.
• İşlem sırasında ve sonrasında ağrı çok azdır. Çünkü dikiş yoktur ve sağlıklı dokulara zarar verilmez.
• İşlem lokal anestezi ile yaklaşık 10 dakikada yapılır.
• Apseli veya komplike fistüllerde gerekirse kısmi fistülotomi yapılır. Böylece fistül deliği boşaltılır. Hastalar aynı gün görüşülüp tedavi edilebilir. Sosyal hayatlarına hızla dönebilirler.
• Ameliyatsız lazer tedavisi son yıllarda yaygınlaştı. Gaz ve dışkı kaçırma riskini en aza indirir. Bu da hasta memnuniyetini artırır.