Anal Fistül Belirtileri: 7 İşaret ve Doktora Gitme Zamanı

Muayenehanede en sık duyduğum cümlelerden biri şu: "Apsem patlamıştı, geçti sanmıştım. Ama aylardır iç çamaşırım kirlenmeye devam ediyor." Bu cümleyi kuran hastanın tanısı, muayeneden önce aşağı yukarı bellidir. Çünkü anal fistülün en karakteristik hikâyesi tam olarak budur: boşalan bir apse, arkasında bağırsak ile cilt arasında ince bir tünel bırakır. O tünel kendi hâline kapanmaz; ara ara sakinleşir, sonra yine akmaya başlar.

Yirmi yılı aşkın süredir makat hastalıklarıyla uğraşıyorum ve şunu rahatlıkla söyleyebilirim: fistül, belirtilerini gizlemeyen bir hastalıktır. Sorun, hastaların bu belirtileri başka şeylere — çoğunlukla basura — bağlayıp aylarca beklemesidir.

Anal fistülün en sık görülen 7 belirtisi

Kısaca özetlemek gerekirse: makat çevresinde tekrarlayan akıntı, oturmakla ve dışkılamayla artan sızı, ciltte kapanmayan küçük bir delik, o bölgede sertlik ya da şişlik, kaşıntı ve tahriş, iç çamaşırında sarı-yeşil leke ve ara ara alevlenen apse atakları. Şimdi bunları hasta gözünden tek tek açayım.

1. Kesilmeyen, kötü kokulu akıntı

Fistülün imzasıdır. Tünelin cilt tarafındaki ağzından iltihaplı, bazen kanla karışık, çoğu zaman kötü kokulu bir sıvı sızar. Hastaların önemli bir kısmı bana geldiğinde aylardır günlük ped kullanıyor olur. Akıntının ara ara kesilmesi yanıltmasın; tünel durduğu sürece geri gelir.

2. Oturmakla ve dışkılamayla artan ağrı

Hemoroid ağrısından farklı olarak fistül ağrısı daha derinde, künt bir sızı şeklindedir. Tünelin ağzı geçici olarak tıkanırsa içeride iltihap birikir ve ağrı zonklamaya dönüşür — bu, apsenin yeniden şişmekte olduğunun habercisidir.

3. Ciltte kapanmayan küçük delik

Makat çevresinde, sivilce başı gibi görünen ama haftalarca kapanmayan bir delik görürseniz bu tesadüf değildir. Parmakla üzerine bastırıldığında içinden sıvı gelmesi tipiktir.

4. Şişlik ve sertlik

Tünel hattı boyunca, cilt altında kordon gibi bir sertlik el ile hissedilebilir. Alevlenme dönemlerinde bu bölge kızarır ve hassaslaşır.

5. Kaşıntı ve cilt tahrişi

Sürekli sızıntı bölgeyi nemli tutar; cilt buna kaşıntıyla, yer yer soyulma ve yanmayla cevap verir. Kaşıntı için krem üstüne krem denemiş ama asıl nedeni hiç araştırılmamış çok hasta gördüm.

6. İç çamaşırında leke

Basit ama değerli bir işaret: lekelenme hangi sıklıkta, ne renkte? Muayeneye gelirken bunu not ederseniz işimizi kolaylaştırırsınız.

7. Tekrarlayan apse atakları

Aynı bölgede ikinci kez apse gelişmesi, altta neredeyse her zaman bir fistül olduğunu düşündürür. "Apsem üç kez patladı" diyen bir hastada fistül aramamak olmaz.

Bu belirtiler hemoroidle karışır mı?

Çok karışır — ve en çok zaman kaybettiren yanılgı budur. Aradaki farkları kabaca şöyle ayırıyorum:

	Anal fistül	Hemoroid (basur)	Makat apsesi
Akıntı	Sürekli ya da tekrarlayıcı, kötü kokulu	Nadiren, mukus tarzında	Patladığında bir kez, bol miktarda
Ağrı	Oturmakla artan künt sızı	Dışkılama sırasında yanma	Zonklayıcı, giderek artan şiddetli ağrı
Kanama	Az, akıntıya karışmış	Sık, parlak kırmızı	Belirgin değil
Ele gelen bulgu	Ciltte delik, kordon gibi sertlik	Yumuşak meme	Gergin, sıcak şişlik

Ayrıntılı karşılaştırma için fistül ile hemoroid farklarını anlattığım yazıya bakabilirsiniz.

Hangi belirtiler acildir?

Şu üçünden biri varsa işi ertesi güne bırakmayın: 38 dereceyi aşan ateş, saatler içinde artan zonklayıcı ağrı ve makat çevresindeki kızarıklığın çevre dokuya doğru yayılması. Bu tablo, iltihabın derin dokulara ilerlediğini gösterebilir ve aynı gün müdahale gerektirir.

Erken teşhis neden bu kadar önemli?

Fistül bekledikçe basitleşmez; dallanır. Başlangıçta tek ve yüzeysel olan tünel, ay geçtikçe yan kollar geliştirebilir. Erken dönemde yakaladığımız fistüllerin çoğunu lazerle, kesisiz ve günübirlik tedavi edebiliyoruz; gecikmiş ve dallanmış fistüller ise daha zahmetli cerrahiler ister. Aradaki fark, hasta için birkaç günlük konfor meselesi değil, kas yapısının korunması meselesidir.

Teşhis tarafı hastaları çoğu zaman korkutur ama muayenenin kendisi birkaç dakikadır. Gerekirse tünelin haritasını çıkarmak için MR isteriz — özellikle tekrarlamış ya da dallanmış fistüllerde. Evrelere ve tedavi seçeneklerine bu kapsamlı rehberde ayrıca girdim.

Sık sorulan sorular

Anal fistül kendiliğinden geçer mi?

Hayır. Tünelin iç yüzeyi zamanla deri benzeri bir dokuyla kaplanır ve bu yüzden kendiliğinden kapanmaz. Belirtilerin ara ara silikleşmesi iyileşme değil, sessiz dönemdir.

Akıntı olmadan fistül olabilir mi?

Olabilir. Tünelin ağzı geçici olarak kabuk bağlarsa akıntı durur; içeride biriken iltihap bir süre sonra ya ağrıyla ya da yeni bir apseyle kendini gösterir.

Fistül kansere dönüşür mü?

Uzun yıllar tedavisiz kalan fistüllerde bu risk tanımlanmıştır, ancak nadirdir. Asıl güncel risk, tekrarlayan apseler ve tünelin dallanarak tedaviyi zorlaştırmasıdır.

Hangi bölüme gitmeliyim?

Genel cerrahi — tercihen makat hastalıklarıyla yoğun uğraşan (proktoloji ağırlıklı) bir hekim. Muayene öncesi lavman ya da özel hazırlık gerekmez.

Belirtilerim hafif; muayeneyi bekletebilir miyim?

Akıntı ve sızı hafif de olsa fistül şüphesi muayene gerektirir. Erken evrede tedavi hem basittir hem de kesisiz seçenekler masadadır; beklemek seçenekleri daraltır.

Belirtiler tanıdık geldiyse

Yukarıdakilerden bir ya da birkaçını yaşıyorsanız, Levent'teki kliniğimizde muayene sonrası size net bir yol haritası çıkarırız: fistül var mı, hangi tipte, hangi yöntem uygun. Tedavi seçeneklerinin tamamını anal fistül tedavisi sayfasında bulabilirsiniz; randevu için 444 8 623.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Anorektal Apse ve Fistül Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• NHS — Anal Fistula hasta bilgilendirmesi, nhs.uk
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr