Anal Fistül Nedir? Neden Olur, Nasıl Anlaşılır?

Anal fistülü hastalarıma hep aynı benzetmeyle anlatırım: bağırsağın son kısmı ile makat çevresindeki cilt arasında, olmaması gereken ince bir tünel. Bu tünelin bir ağzı bağırsağın içinde, diğer ağzı ciltte. İçinden de ara ara iltihap sızıyor. Kulağa küçük bir şey gibi geliyor; hastayı aylarca uğraştıran da zaten bu "küçük" görüntüsü.

Fistül nasıl oluşur?

Hikâye neredeyse her zaman aynı başlar. Makat kanalının içinde, salgı üreten küçük bezler vardır. Bunlardan biri tıkanıp iltihaplanırsa apse gelişir: zonklayan, oturtmayan, geceleri uyutmayan o şişlik. Apse ya kendiliğinden patlar ya da hekim tarafından boşaltılır ve hasta derin bir nefes alır — ağrı geçmiştir.

Ama işin görünmeyen kısmı şu: iltihap dışarı akarken arkasında bir yol bırakır. Vakaların kabaca yarısında bu yol kapanmaz; iç yüzeyi zamanla deri benzeri bir dokuyla döşenir ve kalıcı hâle gelir. Artık adı anal fistüldür. "Apsem patladı, kurtuldum" diye sevinen hastaların bir kısmını birkaç ay sonra muayenehanede yeniden görmemin sebebi budur.

Kimlerde daha sık görülür?

En sık 30-50 yaş arası erkeklerde karşılaşırız; kadınlarda daha seyrektir. Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları, şeker hastalığı, bağışıklığı baskılayan tedaviler ve daha önce geçirilmiş makat bölgesi cerrahileri riski artırır. Ama şunu da ekleyeyim: hastalarımın çoğunda bu risklerin hiçbiri yoktur — sadece talihsiz bir apse hikâyesi vardır. Tetikleyicileri ayrı bir yazıda genişçe ele aldım.

Her fistül aynı mıdır?

Değildir ve tedaviyi belirleyen de tam olarak budur. Tünel, makatı kapalı tutan kas halkasının (sfinkter) neresinden geçiyor — işin bütün matematiği bu sorudadır. Kasın az bir kısmını ilgilendiren yüzeysel fistüller ile kası boydan boya kat eden ya da dallanmış fistüller, bambaşka planlar gerektirir. Bu yüzden muayenede bazen MR isteriz; tünelin haritasını görmeden yöntem seçmek, adres bilmeden yola çıkmaya benzer. Evreleri ve her evrenin tedavisini bu kapsamlı rehberde bulabilirsiniz.

Nasıl anlaşılır?

Üç işaret öne çıkar: iç çamaşırını kirleten tekrarlayıcı akıntı, oturmakla artan künt sızı ve ciltte kapanmayan küçük bir delik. Belirtiler dönem dönem kaybolur; bu, iyileşme değil sessizliktir. Tam listeyi ve hemoroidle karışan yönleri belirtiler yazısında tek tek anlattım.

Tedavisi var mı?

Var — ve düşündüğünüzden daha konforlu. Tek gerçek şu: fistül ilaçla ya da kremle iyileşmez, tünelin kapatılması gerekir. Yüzeysel fistüllerde bu iş artık çoğunlukla lazerle, kesisiz ve günübirlik hallediliyor; hastalar genellikle ertesi gün işine dönüyor. Karmaşık fistüllerde ise kası koruyan cerrahi teknikler devreye girer. Seçenekleri tedavi sayfasında karşılaştırmalı olarak yazdım.

Sık sorulan sorular

Fistül kendiliğinden kapanır mı?

Kapanmaz. Tünelin iç yüzeyi deri benzeri dokuyla kaplandığı için vücut orayı "yara" olarak görmez ve iyileştirmeye çalışmaz. Sessiz dönemler kapanma değildir.

Fistül bulaşıcı mıdır?

Hayır. Kişiden kişiye geçmez; hijyen eksikliğinin ya da temasın sonucu değildir.

Fistül ile basur aynı şey mi?

Değil. Basur damar yastıkçıklarının genişlemesi, fistül ise iltihaplı bir tüneldir. Belirtileri karışabilir; farklarını buradan okuyabilirsiniz.

Tedavi olmazsam ne olur?

Tünel dallanabilir, apseler tekrarlar ve tedavi giderek zorlaşır. Ayrıntısı için "Anal fistül tehlikeli mi?" yazısına bakın.

Şüpheniz varsa muayene birkaç dakikadır ve netliği o gün kazanırsınız. Levent'teki kliniğimize 444 8 623 üzerinden ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
• NHS — Anal Fistula hasta bilgilendirmesi, nhs.uk
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr