Fistülde Seton Tedavisi Nedir? Hatalı Seton Nasıl Anlaşılır?

Fistülde Seton Neden Takılır?

Önce kısa bir hatırlatma yapalım. Anal fistül, makat kanalı ile cilt arasında oluşmuş bir tüneldir. Bu tünel çoğu zaman gaz ve dışkı tutmayı sağlayan kas halkasının içinden geçer. Tünel yüzeyselse kasın küçük bir kısmı açılabilir. Buna fistülotomi denir. Güvenli ve kesin bir çözümdür. Ama tünel kasın derininden geçiyorsa iş değişir. Tek seansta kesmek, gaz ve dışkı kaçırma riski demektir. Seton burada devreye girer. Tünelden geçirilen bu yumuşak askı, kası kesmeden iki iş yapar. Tüneli açık tutar ve içeride iltihap birikmesini önler. Böylece apsenin tekrarlamasının önüne geçer. Ayrıca dokuyu sonraki kesin tedaviye hazırlar. Yani seton hem kası korur hem tedaviyi mümkün kılar.

Seton Çeşitleri Nelerdir?

Birincisi drenaj setonudur. Gevşek seton da denir. Günümüzün standardı budur. İp gevşek bağlanır ve tüneli sadece açık tutar. Ağrısızdır. Haftalar, hatta aylar içinde iltihap kurur. Tünel sakinleşir. Böylece kesin tedavi için uygun ortam oluşur. Kesin tedavi FiLaC lazer, LIFT ya da uygun hastada fistülotomi olabilir. Crohn hastalığına bağlı fistüllerde seton uzun süre kalabilir. Orada amaç hastayı rahat ettirmektir. İkincisi kesici setondur. Bu eski bir yöntemdir. İp aralıklarla sıkılır. Kas çok yavaş kesilir ve arkasında sert doku bırakır. Etkilidir ama ağrılıdır. Kaçırma riski de sanıldığından az değildir. Bu yüzden bugün daha az kullanılır. Bizim seçimimiz gevşek setonla kesin tedaviye hazırlanmaktır.

Setonla Günlük Yaşam Nasıl Olur?

Gerçekçi konuşalım. Setonlu dönemde normal hayat sürer. İş, yürüyüş, araba ve seyahat serbesttir. Duş ilk günden alınabilir. İsterseniz her gün oturma banyosu yapabilirsiniz. Bilmeniz gereken birkaç şey var. Bir miktar akıntı olağandır. Zaten setonun amacı budur. Akıntı, tünelin boşaldığını gösterir. Küçük bir ped yeterlidir. Bölgeyi suyla temizleyin ve bastırmadan kurulayın. Sabun ve ıslak mendil kullanmayın. İp dışarıdan küçük bir halka gibi hissedilebilir. Oturmayı engellemez. İlk günlerdeki yadırgama bir haftada geçer. Cinsel yaşam ve spor için kontrol muayenesindeki onayı bekleyin. Yapmamanız gerekenler kısadır. İpi çekiştirmeyin. Kendi kendinize sıkmayın. Bölgeye krem ve merhem sürmeyin.

Hatalı Seton Belirtileri Nelerdir?

Şu beş duruma dikkat edin:

1. Zonklayıcı ağrı ve ateş. Setona rağmen apse birikiyor olabilir. İp tıkanmış ya da tünelin bir kolu boşalmıyor olabilir. Aynı gün kontrole gelin.
2. Akıntının değişmesi. Olağan sızıntı yerine bol, kokulu ve iltihaplı akıntı başlarsa değerlendirme gerekir.
3. İpin erken kopması ya da düşmesi. Tünel henüz kurumadıysa erken kapanıp apse yapabilir. Birkaç gün içinde muayene olun. Bazı planlarda ipin belirli süre sonra alınması zaten programdadır. Kendi planınızı bilin.
4. İpin cilt kenarına gömülmesi ve ağrı yapması. Bu durumda ayar gerekir.
5. Unutulmuş seton. Aylarca kontrolsüz kalan ve sonraki adımı hiç konuşulmayan seton, tedavi değil ertelemedir. Seton bir ara adımdır. Devamında lazer, LIFT ya da fistülotomi takvimi olmalıdır. Böyle bir takvim yoksa hekiminize şunu sorun. "Hocam, bu ipin çıkış planı ne?"

Seton Sonrası Kesin Tedavi Nasıl Yapılır?

Gevşek setonla haftalar, bazen aylar geçer. Tünel sakinleşince ikinci aşamaya geçilir. Tünelin yapısına göre yöntem seçilir. FiLaC lazerle içeriden kapatmadır. Kasa dokunulmaz. Başarı oranı %60-70 civarındadır. LIFT ise kaslar arasından tünelin bağlanmasıdır. Tünel yüzeyselleştiyse fistülotomi yapılabilir. Seçim o günkü muayeneyle, gerekirse MR ile yapılır. Bu iki aşamalı düzende önce setonla kurutulur, sonra kesin kapatma yapılır. Kompleks fistülde hem tekrarlama hem kaçırma riskini birlikte küçültmenin bugünkü en akılcı yolu budur. Takvimleri iyileşme süreleri yazısında bulabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Seton ne kadar süre kalır?

Tipik olarak birkaç ay kalır. Tünelin kuruması ve ikinci aşamaya geçiş süresi kadardır. Crohn gibi özel durumlarda bilerek daha uzun bırakılabilir. Süreyi tarih değil, kontrol muayeneleri belirler.

Setonla tuvalet nasıl olur, ip kirlenmez mi?

Normal tuvalet ve su ile temizlik yeterlidir. İp silikon ya da sentetik malzemedendir. Yıkanınca temizlenir ve enfeksiyon kaynağı olmaz. Asıl enfeksiyon kaynağı setonu olmayan tıkalı tüneldir.

Seton takılıyken fistül kendiliğinden iyileşebilir mi?

Nadiren çok yüzeysel tüneller seton döneminde büzüşüp kapanabilir. Ama kural olarak seton iyileştirici değil hazırlayıcıdır. "Belki kendi kapanır" diye ikinci aşamayı süresiz ertelemek doğru değildir.

Başka merkezde takılan setonla size gelebilir miyim?

Elbette gelebilirsiniz. Setonlu hastanın ikinci görüş alması hem yaygın hem yerindedir. Muayene ve gerekirse MR ile tünelin gidişini çıkarırız. Çıkış planını birlikte kurarız.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Anal Fistül Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr

Setonunuzun çıkış planını netleştirelim. Ara adımda takılı kalmayın: 444 8 623, Levent.