Bu yazıdaki tıbbi bilgiler, Genel Cerrahi Uzmanı Op. Dr. Yasir Gözü tarafından hazırlanmış ve güncel tıbbi kaynaklarla karşılaştırılarak doğrulanmıştır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.
Fistülün ana nedeni geçirilmiş makat apsesidir. Crohn hastalığı, kontrolsüz şeker hastalığı, sigara ve uzun oturmak riski artırır. Temizlik eksikliği fistül yapmaz. Bu yanlış bir inanıştır. Apse geçirdikten sonra başlayan akıntıyı önemseyin. En iyi korunma budur.
Perianal Fistül Neden Oluşur?
Neredeyse her fistül aynı şekilde başlar. Makat kanalında küçük salgı bezleri vardır. Bunlardan biri tıkanır ve iltihaplanır. Böylece apse oluşur. Apse boşalır. Hastaların yaklaşık yarısında geride bir tünel kalır. Bu tünele fistül denir. Yani asıl soru şudur: Bu bezler neden tıkanır? Aşağıdaki etkenler bunu kolaylaştırır.
Perianal Fistül Riskini Artıran Etkenler Nelerdir?
Perianal Fistülün En Sık Nedeni: Geçirilmiş Makat Apsesi
En güçlü etken budur. Apse geçirdiyseniz dikkat edin. Aylar sonra akıntı başlarsa bu büyük olasılıkla fistüldür. İkinci kez apse geçirenlerde bu ihtimal daha da artar.
Crohn Hastalığı Perianal Fistül Yapar mı?
Crohn, bağırsakta uzun süren bir iltihap hastalığıdır. Fistül bu hastalığın önemli belirtilerinden biridir. Bazı hastalarda Crohn olup olmadığına mutlaka bakarız. Genç hastalar, birden fazla fistülü olanlar ve fistülü tekrarlayanlar bu gruptadır. Gerekirse bağırsak hastalıkları uzmanıyla birlikte çalışırız. Bu ayrım önemli. Çünkü Crohn fistülü sadece ameliyatla çözülmez. İlaç tedavisi de gerekir.
Şeker Hastalığı Perianal Fistül Riskini Artırır mı?
Kontrolsüz şeker hastalığı apse oluşumunu kolaylaştırır. Kortizon benzeri ilaçları uzun süre kullanmak da öyle. Kemoterapi de bağışıklığı zayıflatır. Bu durumlar yaraların iyileşmesini de yavaşlatır. Bu yüzden şeker hastalarında fistül tedavisini şeker kontrolüyle birlikte planlarız.
Sigara Perianal Fistülü Tetikler mi?
Sigara küçük damarları daraltır. Dokunun beslenmesi bozulur. Bu yüzden hem fistül oluşumu hem de ameliyat sonrası tekrarlama riski artar. Bu etken az bilinir. Tedaviden önce sigarayı bırakmak sonucu açıkça iyileştirir.
Uzun Oturma ve Kabızlık Perianal Fistül Yapar mı?
Masa başında uzun saatler geçirmek bölgeye baskı yapar. Tuvalette telefonla oyalanmak ve kabızlık da öyle. Bunlar bölgede nemi de artırır. Tek başlarına fistül yapmazlar. Ama diğer etkenlerle birleşince riski artırırlar.
Perianal Fistülün Daha Nadir Nedenleri
Verem (tüberküloz) fistüle yol açabilir. Kasık bölgesine ışın tedavisi alanlarda da görülebilir. Bu bölgeden geçirilmiş ameliyatlar ve doğum yaralanmaları da neden olabilir. Kadınlarda vajina ile bağırsak arasında özel bir tip gelişebilir. Bunu rektovajinal fistül yazısında anlattık.
Perianal Fistül Temizlik Eksikliğinden Olur mu?
Bazı hastalar fistülü kendi temizliğine bağlar ve utanır. Açık konuşalım. Fistül kirlilikten olmaz. Bez tıkanması vücutla ilgili bir olaydır. Suçlusu siz değilsiniz. Tersine, aşırı temizlik zarar bile verir. Sert silmek ve parfümlü ürünler cildi tahriş eder.
Perianal Fistül Riski Nasıl Azaltılır?
Kesin bir çözüm yok ama kurallar basittir. Kabızlıktan uzak durun. Lifli besinler yiyin ve bol su için. Tuvalette oyalanmayın. Uzun oturuşları bölün, ara ara ayağa kalkın. Sigarayı bırakın. Şeker hastalığınız varsa kontrolünü aksatmayın. En önemlisi de şudur: Apse geçirdiyseniz, sonraki aylarda başlayan akıntıyı önemseyin. Erken yakalanan fistül en kolay tedavi edilir. Belirtilerini anal fistül belirtileri yazısında anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Fistül genetik midir?
Doğrudan anne babadan geçen bir hastalık değildir. Ama Crohn gibi ailede görülebilen hastalıklar dolaylı bir yatkınlık yapabilir.
Baharatlı yemek fistül yapar mı?
Yapmaz. Baharat var olan şikâyetleri artırabilir. Yanma olur ama tünel oluşmaz. Beslenmenin asıl görevi kabızlığı önlemektir.
Spor salonunda ağırlık kaldırmak tetikler mi?
Ağır kaldırmak karın içi basıncı artırır. Bu daha çok hemoroid için önemli. Fistülün doğrudan nedeni değildir. Ama apse döneminde ağır spor yapılmamalıdır.
Apse geçirdim, fistül gelişip gelişmediğini nasıl anlarım?
Sonraki haftalarda aynı bölgeyi izleyin. Akıntı, sızı ya da kapanmayan bir delik varsa fistül gelişmiş olabilir. Emin olmanın tek yolu muayenedir. Erken dönemde kesisiz lazer tedavisi çoğu hastada mümkündür.
Risk durumunuzu birlikte değerlendirmek için Levent'teki kliniğimize bekleriz: 444 8 623.
Kaynaklar
- American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
- NHS, Anal Fistula hasta bilgilendirmesi, nhs.uk
İçerik sahibi: Op. Dr. Yasir Gözü
Yayın tarihi: 22 Ağustos 2024
Son güncelleme: 9 Eylül 2026
