Anal Fistül Evreleri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Anal Fistül Nedir, Neden Olur?

Makat kanalındaki salgı bezlerinden biri tıkanır ve iltihaplanır. Böylece apse oluşur. Apse boşaldıktan sonra hastaların yaklaşık yarısında kalıcı bir tünel kalır. Bu tünel bağırsak ile cilt arasındadır. Adı anal fistüldür. Tünelin iç yüzeyi zamanla deriye benzer bir dokuyla kaplanır. Bu yüzden kendiliğinden kapanmaz. Ayrıntılar için "Anal fistül nedir?" yazısına bakabilirsiniz. Hastalığa yol açan etkenler için tetikleyiciler yazısına bakın. Burada asıl konumuz tünelin zaman içinde nasıl ilerlediği.

Fistülün Birinci Evresi: Apse Dönemi

Süreç genellikle birkaç günde şişen ve zonklayan bir ağrıyla başlar. Ağrı oturmaya bile izin vermez. Bu apse dönemidir. Bu evre en kolay fark edilen evredir. Çünkü ağrı görmezden gelinemeyecek kadar şiddetlidir. Apse ya kendiliğinden patlar ya da hekim tarafından boşaltılır. Hasta rahatlar. Çoğu zaman da "geçti" diye düşünür. Ama apsenin boşalması tedavinin sonu değildir. Fistül ihtimalinin başlangıcıdır. Bu dönemde yapılması gereken bellidir. Apse boşaldıktan sonra 4-6 hafta içinde kontrol muayenesine gelin. Tünel kalıp kalmadığını erkenden görürüz.

Fistülün İkinci Evresi: Tekrarlayan Akıntı

Apseden haftalar sonra tanıdık bir tablo başlar. İç çamaşırını kirleten, kötü kokulu bir akıntı olur. Akıntı ara ara kesilir, sonra geri gelir. Oturunca künt bir sızı hissedilir. Ciltte kapanmayan küçük bir delik vardır. Tünel artık yerleşmiştir. Ama henüz tektir ve çoğunlukla yüzeyseldir. Tedavi seçeneklerinin en çok olduğu evre budur. Muayene genellikle yeterlidir. MR'a çoğu zaman gerek kalmaz. Uygun hastada FiLaC lazerle tünel kesisiz kapatılır. İşlem aynı gün biter. Bu evrede gelen hasta ile iki evre sonra gelen hasta arasında büyük fark vardır. Tedavi süresi haftalarla aylar kadar değişir. Belirtilerin tam listesi belirtiler yazısında.

Fistülün Üçüncü Evresi: Tekrarlayan Apse

Tünelin cilt ağzı ara ara tıkanır. İçeride biriken iltihap yeniden apse yapar. Hasta artık bu tabloyu ezbere bilir. Birkaç ayda bir şişme, zonklama, boşalma ve rahatlama yaşar. Her tekrar iki şeyi büyütür. Biri iltihabın dokuda bıraktığı hasardır. Diğeri tünelin dallanma ihtimalidir. Bu evrede hâlâ iyi seçeneklerimiz vardır. Ama artık sıklıkla MR gerekir. Bazen lazer öncesi birkaç haftalık gevşek seton hazırlığı da gerekir. "Üç kez apse patlattım" diyen her hastaya şunu söyleriz. Dördüncüyü beklemeyin.

Fistülün Dördüncü Evresi: Kompleks Fistül

Bu dönem yıllara yayılan ihmalin sonucudur. Bazen de tekrarlanan başarısız ameliyatların sonucudur. Tünel yan kollar geliştirmiştir. Bazen makatın çevresini dolanır. Buna at nalı fistül denir. Kasın derin bölümünü de içine almıştır. Bu evrede bile tedavi mümkündür. Çünkü bu hastaların çoğu "benimki artık geçmez" diye düşünerek gelir. Değişen şey tedavi imkânı değil, yöntemdir. Önce MR ile tünel ayrıntılı olarak görüntülenir. Sonra kası koruyan teknikler kullanılır. LIFT, ilerletme flebi ve aşamalı seton bunlardandır. Bazen birden fazla seans gerekir. Süreç uzar ama sonuca ulaşır.

Basit ve Kompleks Fistül Farkı Nedir?

	Basit fistül	Kompleks fistül
Tünel	Tek kanal, yüzeysel seyir	Dallanmış, derin ya da at nalı seyir
Kasla ilişki	Kasın az kısmını ilgilendirir	Kası derinlemesine kat eder
Tanı	Muayene çoğunlukla yeterli	MR şart
Tedavi	Lazer / fistülotomi, tek seans	Kası koruyan cerrahi, bazen aşamalı
Nüks riski	Düşük	Daha yüksek

Evreye Göre Hangi Tedavi Yöntemi Uygulanır?

Aktif apsede tek doğru vardır. O da drenajdır. Apse boşaltılmadan hiçbir kalıcı tedavi yapılmaz. Basit, tek kanallı fistülde önceliğimiz kası koruyan seçeneklerdir. Uygun yapıda FiLaC lazer kullanılır. Çok yüzeysel tünellerde fistülotomi de güvenlidir. Dallanma şüphesi varsa önce MR çekilir. Gerekirse birkaç haftalık gevşek seton ile iltihap azaltılır. Ardından tünel kapatılır. Kompleks fistülde plan kişiye özeldir. LIFT, ilerletme flebi ve aşamalı yaklaşımlar düşünülür. Yöntemlerin tek tek anlatımı tedavi sayfasında. Risk tarafı riskler yazısında. Süreç tarafı iyileşme rehberinde.

Hangi Evrede Olduğunuzu Nasıl Anlarsınız?

Şikâyetinizi aşağıdaki cümlelerle karşılaştırın:

• "İlk kez şişti ve çok ağrıyor." Birinci evredesiniz. Aynı gün drenaj için başvurun.
• "Apsem geçti ama aylardır ara ara akıntım var." İkinci evredesiniz. Tedavinin en kolay dönemi budur. Bu hafta muayene olun.
• "Yılda birkaç kez şişip boşalıyor." Üçüncü evredesiniz. MR ile değerlendirme isteyin.
• "Yıllardır sürüyor, birkaç kez ameliyat da oldum." Dördüncü evredesiniz. Deneyimli bir merkezde MR ile başlayın.

Görüldüğü gibi hiçbir dönemde beklemek önerilmez.

Sık Sorulan Sorular

Evreler arasında geçiş ne kadar sürer?

Belli bir takvimi yoktur. Aylar da sürebilir, yıllar da. Crohn, diyabet ve sigara geçişi hızlandırır. Kesin olan tek şey yönüdür. Tedavi edilmeyen fistül iyiye değil, kötüye gider.

Erken evrede yakalandı, ameliyatsız atlatma şansım var mı?

"Ameliyatsız" derken kesisiz işlemi kastediyorsanız cevap evet. Erken evre fistüllerin çoğu lazerle kesisiz kapatılır. Ama ilaç ya da kremle, hiç işlemsiz çözüm hiçbir evrede gerçekçi değildir. Nedenini doğal yöntemler yazısında anlattık.

Kompleks fistülüm var, kaçıncı seansta biter?

Bunun cevabı fistülün yapısını görmeden söylenemez. Kimi kompleks fistül tek ameliyatla biter. Kimi aşamalı gider. Muayene ve MR sonrası size net bir plan verilebilir.

Evremi kendim belirleyip ona göre mi geleyim?

Gerek yok. Bu rehber sizi bilgilendirmek için var. Muayene ise durumu kesinleştirmek için var. Hangi evrede olduğunuzu düşünürseniz düşünün, ilk adım aynıdır. O da muayenedir.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Anorektal Apse ve Fistül Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• NHS — Anal Fistula hasta bilgilendirmesi, nhs.uk
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr

Evrenizi birlikte bulalım. Sonraki dönemi beklemeye gerek yok. Levent'teki kliniğimiz: 444 8 623.