Makat Çatlağı (Anal Fissür): Belirtiler, Evde Bakım ve Tedavi

Makat çatlağı olan hastaların çoğu, utandığı ya da muayeneden çekindiği için bana aylar sonra gelir. Oysa korkulan şey çoğu zaman birkaç milimetrelik bir yırtıktır. Makat kanalı sinir bakımından zengin olduğu için küçük olmasına rağmen çok ağrı yapar. Aşağıda çatlağın neden oluştuğunu, neden bazen kapanmadığını, evde ne yapabileceğinizi ve ne zaman hekime başvurmanız gerektiğini anlatacağım.

Makat Çatlağı (Anal Fissür) Nedir, Nerede Oluşur?

Makat kanalının cilde yakın son bölümü ince ve hassas bir dokuyla kaplıdır. Sert bir dışkının zorlanarak geçmesi bu dokuda ince bir yırtılmaya yol açabilir. Kimi zaman şiddetli bir ishal dönemi ya da doğum da bu yırtılmaya yol açabilir. Yırtıkların çoğu kuyruk sokumuna bakan arka orta hatta yerleşir. Daha az bir kısmı ön tarafta görülür. Bu ayrıntı önemli. Çünkü orta hattın dışında yerleşen çatlaklar Crohn hastalığı gibi başka bir sorunun işareti olabilir ve daha dikkatli incelenir.

Makat Çatlağı Neden Kendiliğinden İyileşmez?

Vücuttaki her yara gibi çatlak da kapanmaya çalışır. Peki bazı hastalarda neden aylarca kapanmaz? Bunun cevabı, fissürü anlamanın da anahtarıdır. Ağrı, makatı çepeçevre saran iç kas halkasını istemsiz biçimde kasar. Kasılan kas, bölgeye giden kan akımını azaltır. Yeterince kanlanamayan yara iyileşemez ve her dışkılamada yeniden yırtılır. Böylece ağrının kasılmayı, kasılmanın da ağrıyı beslediği bir döngü kurulur. Ilık oturma banyosundan kas gevşetici enjeksiyona kadar bütün fissür tedavilerinin amacı aslında aynıdır: bu döngüyü bir yerinden kırmak.

Makat Çatlağı Belirtileri Nelerdir?

En belirgin şikâyet, dışkılama sırasında duyulan keskin ve batıcı ağrıdır. Hastalar bunu sıklıkla cam kesiğine ya da jilete benzetir. Ağrı dışkılamadan sonra da bir süre devam eder. Kimi hastada birkaç dakikada geçer, kimisinde saatlerce süren bir yanma ve sızlama olur. Tuvalet kâğıdında az miktarda parlak kırmızı kan görülmesi tabloyu tamamlar. Ağrının bu kadar ön planda olması, fissürü ağrısız kanamayla seyreden hemoroidden ve sürekli akıntı yapan fistülden ayıran en pratik özelliktir. Uzun süredir devam eden çatlakların kenarında nöbetçi meme adı verilen küçük bir deri kabartısı gelişebilir. Hastaların basur memesi sanıp geldiği şey çoğu zaman budur. Belirtileri anal fissür belirtileri yazısında daha geniş anlattık.

Akut ve Kronik Makat Çatlağı Farkı Nedir?

İlk 6-8 hafta içindeki çatlak henüz yeni ve yüzeysel bir yaradır. Düzenli bakımla iyileşme ihtimali yüksektir. Bu süreyi aşan çatlaklarda ise yaranın görünümü değişir. Taban beyazlaşır, kenarlar kalınlaşır, nöbetçi meme eşlik eder. Yara artık yeni değildir. Kötü kapanan, kendini yenileyemeyen bir hâl almıştır. Kendiliğinden iyileşme ihtimali bu aşamada belirgin azalır ve tedavide bir üst basamağa geçmek gerekir. Şikâyetiniz altı haftayı bulduysa muayeneyi daha fazla ertelememenizi bu yüzden isteriz.

Makat Çatlağı Neden Olur?

Hastalarımızda gördüğüm en sık neden, açık farkla kabızlıktır. Sert dışkının açtığı yırtık hastalığın klasik başlangıcıdır. Kabızlıkla fissür arasındaki ilişkiyi anal fissür ve kabızlık ilişkisi yazısında ayrıca ele aldım. Şiddetli ishal atakları, doğum, uzun süre oturarak çalışmak ve bölgeye yönelik mekanik zorlanmalar diğer nedenler arasındadır. İltihaplı bağırsak hastalıkları zemininde gelişen çatlaklar daha nadirdir. Fissür en çok genç ve orta yaşta görülür. çocuklarda da sanıldığından sıktır.

Makat Çatlağında Evde Bakım Nasıl Olmalı?

Akut dönemde tedavinin temeli ilaç değil, günlük düzendir. Hastalarımıza dört şey öneririz.

İlki ve en önemlisi ılık oturma banyosudur. Günde 2-3 kez, ayrıca her dışkılamadan sonra 10-15 dakika ılık suda oturmak kas spazmını gevşetir ve bölgenin kanlanmasını artırır. Basit görünür, ama döngüyü kıran en etkili ev yöntemi budur.

İkincisi dışkıyı yumuşak tutmaktır. Günde 25-30 gram lif almayı ve yaklaşık 2 litre su içmeyi hedefleyin. Yetmezse hekiminizin önereceği bir dışkı yumuşatıcı eklenebilir. Sert geçen her dışkı yarayı yeniden açar.

Üçüncüsü tuvalet düzenidir. Sıkıştığınızda ertelemeyin, ıkınmayın, klozette telefonla oyalanmayın. Dördüncüsü de nazik hijyendir: bölgeyi suyla temizleyin, bastırmadan kurulayın, parfümlü mendillerden uzak durun.

Beslenme ve günlük yaşamla ilgili önerilerin tamamı "ne yapmalı" rehberinde, ağrıyla baş etme yolları da ağrı yazısında var.

Makat Çatlağı Tanısı Nasıl Konur?

Tanı için çoğu zaman hastanın anlattıkları ve nazik bir muayene yeterlidir. Tipik yerleşimli bir çatlak dışarıdan görülebilir. Muayene elle yapılır ve gerekirse aletli incelemeyle desteklenir. Ağrılı dönemde olabildiğince nazik davranılır ve işlem kısa sürer. Yani fissürde muayene korkusu büyük ölçüde yersizdir. Orta hat dışında, birden fazla ya da alışılmadık görünümde çatlak da olabilir. Bu durumda altta yatan başka bir hastalığı dışlamak için ek tetkik planlanır.

Makat Çatlağı Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Tedavi basamak basamak ilerler. Bir basamak yetmediğinde bir üstüne geçilir.

İlk basamak, yukarıda anlattığım ev düzenidir. Akut fissürlerin çoğu burada iyileşir.

İkinci basamak reçeteli kremlerdir. Kalsiyum kanal blokeri ya da nitrat içeren kremler kas spazmını kimyasal yoldan gevşetir ve 6-8 haftalık kürler hâlinde kullanılır. Bunları eczaneden alınan hemoroid kremleriyle karıştırmamak gerekir. O kremler fissüre çözüm değildir.

Üçüncü basamak kas gevşetici enjeksiyondur. İç kas halkasına küçük bir doz uygulanır. Spazm 2-3 ay boyunca çözülür ve yara, iyileşmesi için zaman kazanır. İşlem günübirliktir ve kesi yoktur.

Dördüncü basamak lazer ve cerrahidir. Dirençli kronik fissürde küçük bir işlemle spazm kalıcı olarak giderilir. Doğru seçilmiş hastada sonuçlar oldukça iyidir. Ameliyat öncesinde ve sonrasında sizi nelerin beklediğini ameliyat rehberinde anlattık.

Kliniğimizde Tedavi Süreci Nasıl İşler?

Kliniğimizde muayene ve tedavi çoğu hastada aynı gün gerçekleşir. Muayenede şikâyetleriniz dinlenir ve elle muayene yapılır. Ağrılı dönemde olabildiğince nazik davranılır. Akut çatlakta ev protokolü ve gerekirse reçeteli krem düzenlenir. 6-8 haftayı aşmış, kreme yanıt vermemiş kronik çatlakta ameliyatsız tedaviler planlanır.

İşlemler için yatış gerekmez. Uygulamalar lokal anesteziyle yapılır ve yaklaşık 15-20 dakika sürer. Hastaların çoğu birkaç saat içinde evine döner, ertesi gün işine gidebilir. İyileşme 2-4 hafta sonra kontrol muayenesiyle takip edilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Şikâyetiniz 3-4 haftayı geçtiyse gelin. Kronikleşme başlamadan tedaviye girmek işi çok kolaylaştırır. Kanama tekrarlıyorsa, tahmininiz doğru olsa bile kaynağın bir kez hekim tarafından doğrulanması gerekir. Kırk yaşından sonra bu daha da önemli. Ağrınız dayanılmaz hâle geldiyse beklemeyin, kas gevşetici enjeksiyonla kısa sürede rahatlamak mümkünken acı çekmeye devam etmenin anlamı yoktur. Ağrıya ateş ve şişlik eklendiyse hiç beklemeyin. Bu tablo apse işareti olabilir ve mutlaka muayeneyle netleştirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Makat çatlağı kendiliğinden iyileşir mi?

Yeni oluşmuş çatlakların çoğu, kabızlık çözülür ve banyo düzeni uygulanırsa 4-6 hafta içinde iyileşir. Kronikleşmiş çatlakta bu ihtimal belirgin azalır. Basamaklı tedavi gerekir.

Fissür basura döner mi?

Hayır, ikisi farklı hastalıklardır. Karışıklığın nedeni, kronik fissürün kenarında oluşan nöbetçi memenin basur sanılmasıdır.

Kanama ne kadar normal?

Fissür kanaması az miktardadır. Kâğıtta iz ya da dışkı üzerinde ince bir çizgi şeklindedir. Bol, damlayan ya da koyu renkli kanama fissüre uymaz ve ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Ameliyat olursam gaz kaçırır mıyım?

Bu risk daha çok klasik yöntemler için konuşulur ve deneyimli ellerde oranı düşüktür. Güncel yaklaşımlar kası korumaya odaklanır. Konuyu ameliyat rehberinde açıkça anlattık.

Hamileyim ve çatlağım var, ne yapmalıyım?

Gebelikte fissür sık görülür ve güvenle yönetilebilir. Hangi önlemlerin serbest, hangi ilaçların uygun olduğunu hamilelik yazısına yazdık.

Çatlağın klinikteki tedavi sürecini Avrupa Cerrahi'nin fissür rehberinde de anlattık.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Anal Fissür Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• NHS — Anal fissure hasta bilgilendirmesi, nhs.uk
• T.C. Sağlık Bakanlığı, saglik.gov.tr
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr

Fissür, ertelendikçe kronikleşen ama doğru adım atıldığında hızla sakinleşen bir sorundur. Ağrıya alışmayın. Şikâyetiniz ister üç günlük ister üç aylık olsun çekinmeden gelin. Muayene korktuğunuz gibi geçmeyecek, çözüm de düşündüğünüzden yakın çıkacak. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilir, 444 8 623 ya da +90 505 403 79 59 numaralı hatlarımızı arayabilirsiniz. Muayenehanemiz Beşiktaş Levent'tedir.