Makat Çatlağı Olanlar Ne Yapmalı? Beslenme ve Günlük Yaşam Rehberi

Fissür tanısı koyduğum hastaya reçetesini verirken hep aynı cümleyi kurarız. "Bu kâğıttakiler işin küçük yarısı. Büyük yarısı sizin mutfağınızda ve banyonuzda." Abartmıyorum. Yeni oluşmuş makat çatlağının ilk tedavisi ilaç değil, günlük düzendir. O düzenin tamamını aşağıda anlatıyoruz.

Dışkıyı Yumuşatan Beslenme Düzeni

Ne Yemeli?

Hedef günde 25-30 gram liftir. Şunlardan alabilirsiniz. Sebzeler: özellikle pişmiş kabak, ıspanak, pırasa ve enginar. Meyveler: erik ve kuru erik fissüre iyi gelir. Armut, kayısı, incir ve kivi de öyle. Tam tahıllar: tam buğday ekmeği, yulaf ve bulgur. Kuru baklagiller: mercimek, nohut ve fasulye. Haftada 3-4 porsiyon yeter. Bir avuç kuruyemiş de ekleyin. Bunlar yetmezse psyllium (karnıyarık otu) takviyesi güvenlidir. Lifi yavaş yavaş artırın. Bir günde sıfırdan otuza çıkmak gaz ve şişkinlik yapar. Artışı bir haftaya yayın.

Ne Azaltmalı?

Önce kabızlık yapanları azaltın. Beyaz ekmek ve pirinç ağırlıklı yemekler, aşırı kırmızı et ve hazır gıdalar böyledir. Ham muz ve aşırı çay da kabızlık yapar. Acı ve baharat konusunda şunu söyleyelim. Çatlağı büyütmez. Ama yara alevliyken dışkı geçerken yanmayı artırır. O dönemde azaltmak sizi rahatlatır. Yasak değildir. Alkol ve aşırı kahve vücuttan su kaybettirir. Bu yolla kabızlığı artırır. İçtiğiniz her kahvenin yanına bir bardak su ekleyin.

Yeterli Su Tüketimi

Günde en az 2 litre su için. Lif ancak suyla şişerek çalışır. Susuz lif tam tersine dışkıyı sertleştirir. Sabah aç karnına bir iki bardak ılık su için. Bu basit alışkanlık birçok hastada bağırsağı düzenli çalıştırır.

Tuvalet Düzeninde Üç Temel Kural

Bir: tuvaleti ertelemeyin. Fissürü en çok kötüleştiren şey, ağrı korkusuyla tutulan ve sertleşen dışkıdır. İki: ıkınmayın ve oyalanmayın. Klozette en fazla 5 dakika kalın. Telefonu dışarıda bırakın. Ayaklarınızın altına küçük bir basamak koyun. Böylece dışkılamak kolaylaşır. Üç: temizliği suyla yapın. Kâğıtla ovalamayın. Suyla yıkayın. Sonra bastırmadan kurulayın. Mümkünse 10 dakika ılık oturma banyosu yapın. Banyo hem temizlik sağlar hem kas kasılmasını çözer. Ayrıntısı ağrı yazısında.

Gün İçinde Oturma, Hareket ve Giyim Önerileri

Uzun süre hiç kalkmadan oturmak bölgenin kan dolaşımını bozar. Saat başı iki dakika ayağa kalkmak yeterlidir. Günde yarım saat yürüyün. Yürüyüş, bağırsağı çalıştıran en doğal yoldur. Ağrılı dönemde sert yerlerde uzun oturmayın. Yan yatmak rahatlatır. Dar ve sentetik iç çamaşırı yerine pamuklu ve rahat olanı seçin. Nemli bölge tahriş olur. Bu da iyileşen yarayı rahatsız eder.

Yapılmayacaklar Listesi

Kısa ve net söyleyelim. Kodein içeren ağrı kesici kullanmayın. Kabızlık yapar ve döngüyü besler. Eczane kremleriyle aylarca kendi kendinizi tedavi etmeyin. Doğru krem reçetelidir. İlaç yazısına bakın. Bölgeye internetten öğrenilen karışımları sürmeyin. Lavman ve fitil alışkanlığı edinmeyin. "Nasılsa fissürdür" diyerek tekrarlayan kanamayı muayenesiz geçiştirmeyin.

Örnek Bir Gün

Sabah: Uyanınca 2 bardak ılık su için. Kahvaltıda yulaf, kuru erik ve ceviz yiyin. Öğle: Mercimekli ya da sebzeli ana yemek, tam tahıl ekmeği ve yoğurt. Ara: Armut ya da kivi ve bol su. Akşam: Sebze ağırlıklı tabak ve salata. Gün boyu: 2 litre su ve saat başı kısa yürüyüş. Tuvalet sonrası: Suyla temizlik ve 10 dakika ılık banyo. Bu sade düzen çoğu yeni çatlağı 4-6 haftada kapatır. Düzeni ne zaman bırakacağınızı belirtiler değil, iyileşme takvimi belirler.

Sık Sorulan Sorular

Yoğurt-kefir işe yarar mı?

Bağırsak düzenine katkıları olabilir. Fissüre doğrudan etkileri yoktur. Ama kabızlığı çözen her şey dolaylı yoldan fissüre iyi gelir. Bu yüzden evet, sofrada kalsınlar.

Zeytinyağı içmek çatlağı iyileştirir mi?

Sabah bir kaşık zeytinyağı hafif yumuşatıcı etki yapabilir. Zararı yoktur ama tek başına yeterli de değildir. Ana yöntem yine lif ve sudur.

Bu düzeni ne kadar sürdürmeliyim?

Yara iyileşene kadar tedavi olarak uygulayın. Sonrasında da koruma olarak sürdürmenizi öneririz. Çünkü fissür yine kabızlıkla geri gelir. Aslında bu liste, herkes için sağlıklı bağırsak düzeninin ta kendisidir.

Düzeni uyguluyorum ama 3-4 haftadır düzelme yok, ne yapmalı?

Bu, yaranın kronikleştiğini gösterebilir. Muayene zamanı gelmiştir. Reçeteli kremler, kas gevşetici iğne ve lazer tam da bu durum için vardır. Düzeniniz boşa gitmez. Her tedavinin temelinde yine o düzen yatar.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Anal Fissür Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• NHS — Anal fissure, nhs.uk

Size özel listeyi muayenede birlikte çıkaralım. Mevcut düzeninize bakarız: 444 8 623, Levent.