Anal Fissür ve Kabızlık: Birbirini Besleyen İkili Nasıl Ayrılır?

Fissür hastalarımıza hep aynı soruyu sorarız. "Kabızlığınız ne zamandır var?" Cevap çoğunlukla ikiye ayrılır. Ya "çocukluktan beri" derler. Ya da "son aylarda arttı" derler. Sorunun başlangıcı neredeyse her zaman kabızlıktır. Ama muayeneye geldiklerinde ilginç bir durum görülür. Kabızlık, fissürden sonra daha da kötüleşmiştir. Bu bir rastlantı değildir. İki hastalık birbirini büyütür. Bu yazının konusu tam olarak bu döngüdür.

Kabızlık Fissürü Nasıl Tetikler?

Makat kanalının çıkışındaki doku az esner. Sinir bakımından da zengindir. Sert, kalın ve kuru dışkı buradan zorla geçer. Bir de ıkınma eklenince dokuda milimetrik bir yırtık açılır. Yırtık bir kez açıldıktan sonra her sert dışkıda yeniden yırtılır. Yara kapanmaya fırsat bulamaz. Kabızlığa katkı yapan başka etkenler de vardır. Lifsiz beslenme, az su içme ve hareketsizlik bunlardandır. Tuvaleti erteleme alışkanlığı da eklenir. Bazı ilaçlar da kabızlık yapar. Örneğin demir takviyesi ve kodeinli ağrı kesiciler. Sonuç hep aynıdır. Sert dışkı, bu hassas dokuyu yırtar.

Fissür Kabızlığı Nasıl Derinleştirir?

Bu, döngünün az bilinen yarısıdır. Fissürün keskin ağrısı hastanın aklında güçlü bir iz bırakır. Hasta tuvaleti acıyla eşleştirir. Çoğu zaman farkında bile olmadan tuvaleti ertelemeye başlar. Bekleyen dışkının suyu bağırsakta geri emilir. Dışkı büyür, kurur ve sertleşir. Bir sonraki dışkılama daha ağrılı olur. Erteleme daha da artar. Çocuklarda bu döngü günlerce dışkı tutmaya kadar gider. Erişkinde daha sessizdir ama aynı şekilde işler. Sonuç şaşırtıcıdır. Fissürü kabızlık başlatır. Ama fissür de kendi kabızlığını üretir.

Döngü Nasıl Kırılır?

Tek tarafa müdahale neden yetmez? Yalnızca dışkıyı yumuşatırsanız ağrı sürer. Ağrı sürünce erteleme alışkanlığı devam eder. Yalnızca ağrıyı keserseniz dışkı sert kalır. O zaman da her tuvalet yarayı yeniden açar. Bu yüzden plan iki yönlüdür. Dışkı tarafında günde 25-30 gram lif alın. 2 litre su için. Düzenli yürüyüş yapın. Yetmezse osmotik yumuşatıcı eklenir (laktuloz, makrogol). Alışkanlık yapmaz. Bunu ilaç yazısında anlattık. Hedef, ıkınmadan çıkan macun kıvamında dışkıdır. Günaşırı ya da daha sık olmalıdır. Ağrı tarafında her dışkılama sonrası 10-15 dakika ılık oturma banyosu yapın. Gerekirse parasetamol alın. Hekim verdiyse spazm çözücü krem sürün. Ağrı kesilince erteleme alışkanlığı kaybolur. Döngünün ruhsal ayağı da kırılır. Günlük düzenin tamamı "ne yapmalı" rehberinde var.

Fark Yaratan Küçük Tuvalet Alışkanlıkları

Dört küçük alışkanlık büyük fark yaratır. Birincisi, sıkışma hissi gelince tuvalete hemen gidin. Sabah kahvaltıdan sonrası bağırsağın en istekli saatidir. O saati kullanın. İkincisi, klozette 5 dakikayı aşmayın. Üçüncüsü, ıkınmayın. Dördüncüsü, ayağınızın altına küçük bir basamak koyun. Dizler kalçadan yüksek olunca kanal düzleşir. Dışkı zorlanmadan geçer. Bu dört ayar, kabızlık ve fissür için günlük bakımdır.

Kronik Kabızlıkta Altta Yatan Nedenlerin Araştırılması

Fissürü tedavi edip kabızlığı görmezden gelmek yanlıştır. O zaman nüks kaçınılmaz olur. Aylardır süren ve düzene cevap vermeyen kabızlıkta altta yatan neden de araştırılır. Tiroid tembelliği ve ilaç yan etkileri gözden geçirilir. Bağırsak tembelliği de değerlendirilir. Kırk yaş üstünde dışkılama düzeni yeni değiştiyse bu mutlaka incelenir. Çünkü fissür bazen daha derin bir sorunun ilk işaretidir.

Sık Sorulan Sorular

Kabızlığım yok ama fissür oldum, nasıl?

Fissürün başka nedenleri de vardır. Şiddetli ishal atakları, doğum, uzun oturma ve mekanik zorlanma bunlardandır. Nedenleri anal fissür rehberinde bulabilirsiniz.

Her gün tuvalete çıkmamak kabızlık mıdır?

Hayır. Tuvalet sıklığı kişiden kişiye değişir. Günde üçten haftada üçe kadar geniş bir aralık normaldir. Kabızlığın ölçüsü sıklıktan çok kıvam ve zorlanmadır. Sert, ıkındıran ve tam boşalmamış hissi bırakan dışkı kabızlıktır.

Yumuşatıcıya bağımlı olur muyum?

Osmotik yumuşatıcılar (laktuloz, makrogol) bağımlılık yapmaz. Bağırsağı tembelleştiren, uyarıcı laksatiflerin düzenli kullanımıdır. İkisinin farkı önemli. Etikete değil, hekiminize sorun.

Düzene rağmen kabızlık ve fissür dönüp duruyor, ne yapmalı?

İki ihtimal birlikte değerlendirilir. Fissür kronikleşmiş olabilir. O zaman kalıcı çözüm adımları devreye girer. Kabızlığın altında başka bir hastalık da olabilir. İkisi için de muayene gerekir. Bu döngüye alışmayın.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
• NHS — Constipation / Anal fissure, Constipation / Anal fissure

Bu döngüyü tek muayenede netleştirelim. İki sorunu birden çözelim: 444 8 623, Levent.