Çocuklarda Makat Çatlağı: Neden Bu Kadar Sık, Nasıl Geçer?

Hemoroid yazısında "çocukta basur nadirdir" demiştim. Makat çatlağında ise durum tam tersidir. Makat çatlağı çocuklarda çok sık görülür. Bezde ince bir kan çizgisi gören anne baba çoğu zaman panikle gelir. Onlara önce şunu söyleriz. En olası neden, en masum olandır. Ama masum olması kendi hâline bırakılacağı anlamına gelmez. Çünkü çocuktaki çatlağın kendine özgü bir riski vardır. Bu risk, kakayı tutma döngüsüdür.

Çocukta Fissür Neden Bu Kadar Sık?

Üç dönem öne çıkar. Bebeklik: Ek gıdaya geçince dışkının kıvamı değişir. İlk sert dışkılar, bebeğin hassas dokusunda kolayca yırtık açar. Tuvalet eğitimi çağı (2-4 yaş): Bu dönemde tutma, inatlaşma ve kabızlık çok sık görülür. Okul çağı: Çocuk okul tuvaletini beğenmez. Teneffüste gitmeye utanır. Gün boyu tutar. Dışkı sertleşir ve döngü kurulur. Ortak nokta hep aynıdır. Sert dışkı ve hassas doku.

Çocuklarda Dışkı Tutma Döngüsü Nedir?

Erişkinde kas kasılması döngüsü vardır. Çocukta ise bu döngü davranışla ilgilidir ve daha sinsidir. Çatlak ağrır. Ağrıyı yaşayan çocuk kaka yapmaktan korkar ve tutar. Tutulan dışkı büyür ve sertleşir. Bir sonraki kaka daha çok ağrır. Çocuk da daha çok tutar. Birkaç hafta içinde çocuk günlerce kakasını tutar hâle gelebilir. Karnı ağrır, iştahı kaçar. Bu noktada anne babanın görevi yarayı iyileştirmek değildir. Yara kendi kendine iyileşir. Asıl görev döngüyü kırmaktır.

Belirtileri Tanıyın

Belirtiler şunlar. Kaka yaparken ağlama ve direnme. Bacakları kasarak kakayı tutma hareketleri. Bezde ya da kâğıtta ince parlak kan çizgisi. Dışkının yüzeyinde kan izi. Bazen makat kenarında küçük bir yırtık ya da minik deri kabartısı görülebilir. Bazen hiç kan olmaz. Çocuk sadece kakasını tutar. Şunlar ise çatlağa uymaz. Koyu renkli kan. Dışkının içine karışmış kan. Ateş ve kilo alamama. Bu durumda hekime gitmek öncelik kazanır.

Evde Uygulanacak Dört Adımlı Çözüm

1. Dışkıyı yumuşatın: Yaşına uygun bol lifli besin verin. Erik, armut, kayısı ve şeftali çocuk için çok uygundur. Kuru meyveler, sebzeler ve tam tahıl da iyi gelir. Yeterli su içirin. İnek sütünü aşırıya kaçırmayın. Aşırı süt, sık görülen bir kabızlık nedenidir. Beslenme yetmezse çocuk hekiminin önereceği yumuşatıcı ilaçlar güvenle kullanılır. Çocukta kabızlığı ilaçsız çözmeye çalışmak çoğu zaman döngüyü uzatır. 2. Ilık oturma banyosu: Günde 2-3 kez, 10 dakika yaptırın. Küvete oyuncak koyarsanız çocuk daha kolay kabul eder. 3. Tuvalet rutini: Yemeklerden 15-20 dakika sonra tuvalete oturtun. Baskı yapmayın. 5-10 dakika yeterlidir. Ayaklarının altına basamak koyun. Başarınca övün. Olmayınca görmezden gelin. 4. Korku yönetimi: Asla zorlamayın ve ceza vermeyin. Tuvaleti korku konusu yapmayın. Korku, bu döngüyü besleyen asıl nedendir.

Yapılmaması Gerekenler

Büyükler için yapılan hemoroid ve fissür kremlerini çocuğa sürmeyin. İçindekiler çocuk için uygun olmayabilir. Kendi kararınızla fitil ve lavman uygulamayın. "Alışır" diyerek ağrılı tuvalete zorlamayın. Bezde kan görünce her gün panikle kontrol etmeyin. Kaygınız çocuğa geçer. Sakin kalan anne baba, tedavinin en önemli parçasıdır.

Ne Zaman Hekime?

Şu durumlarda beklemeyin. Kanama tekrar ediyor ya da miktarı artıyorsa gidin. İki hafta düzenli ev bakımına rağmen ağrı ve tutma sürüyorsa gidin. Kaka korkusu yerleşip günlük hayatı bozduysa gidin. Kilo alımı ve iştah etkilendiyse gidin. Dışkıda koyu kan ya da sümüksü akıntı varsa gidin. Muayene naziktir. Çoğu zaman sadece bakmak yeterlidir. Gerekirse çocuk cerrahisi ve çocuk mide bağırsak uzmanıyla birlikte ilerleriz. Nadiren çatlak kronikleşir. O zaman tedavi, erişkinlerdekine benzer şekilde ama çocuğa uygun olarak planlanır.

Sık Sorulan Sorular

Bebeğimin bezinde kan çizgisi gördüm, acil mi?

Bebek keyifliyse, besleniyorsa ve kan ince bir çizgiden ibaretse acil değildir. Büyük olasılıkla çatlaktır. Yine de ilk kanamada bir kez hekime gösterin. Koyu, bol ya da tekrarlayan kanama beklemez.

Çocuğum günlerdir dışkısını tutuyor, ne yapayım?

Zorlamayın. Bunun yerine hekimle birlikte dışkıyı yumuşatma adımını güçlendirin. Kaka ağrısız hâle gelince tutma kendiliğinden çözülmeye başlar. Tutma uzadıysa hekim desteği şarttır.

Fissür çocuğun büyümesini etkiler mi?

Çatlağın kendisi etkilemez. Ama uzayan kabızlık ve tutma döngüsü iştahı ve rahatlığı bozabilir. Döngü kırılınca her şey hızla normale döner.

Aynı sorun sürekli tekrarlıyor, neden?

Çoğu zaman neden, kabızlık tam çözülmeden bakımın bırakılmasıdır. Kanama durunca aile bakımı bırakır. Birkaç hafta sonra döngü geri gelir. Yumuşatma düzenini hekimin önerdiği süre boyunca sürdürün. Belirtiler geçse bile devam edin.

Kaynaklar

• NHS — Anal fissure / Constipation in children, Anal fissure / Constipation in children
• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org

Çocuğunuzun durumunu netleştirmek için nazik bir muayene yeterli: 444 8 623, Levent.