Bu yazıdaki tıbbi bilgiler, Genel Cerrahi Uzmanı Op. Dr. Yasir Gözü tarafından hazırlanmış ve güncel tıbbi kaynaklarla karşılaştırılarak doğrulanmıştır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.
Rektovajinal fistül, bağırsak ile vajina arasındaki duvarda açılan geçittir. En tipik işaretleri vajinadan gaz gelmesi, kötü kokulu akıntı ve tekrarlayan enfeksiyonlardır. En sık nedeni doğum yaralanmasıdır. Yerleşmiş fistülde çözüm planlı onarım ameliyatıdır. Bu, utanılacak değil, tedavi edilecek bir durumdur.
Rektovajinal Fistül Nedir?
Bağırsağın son kısmı (rektum) ile vajina normalde ince ama sağlam bir doku duvarıyla ayrılır. Bu duvarda herhangi bir nedenle bir geçit açılabilir. O zaman bağırsak içeriği vajinaya geçmeye başlar. Bu geçidin adı rektovajinal fistüldür. Makat çevresi fistüllerinden farkı şudur. Tünel cilde değil vajinaya açılır. Belirtileri de bu yüzden farklıdır.
Rektovajinal Fistül Belirtileri Nelerdir?
En tipik üç belirti şudur. Birincisi vajinadan gaz gelmesidir. Hastaların çoğunun ilk fark ettiği işaret budur. İkincisi vajinada kötü kokulu ya da dışkılı akıntıdır. Üçüncüsü buna bağlı tekrarlayan enfeksiyonlardır. Hem vajinal enfeksiyonlar hem idrar yolu enfeksiyonları görülür. Küçük fistüllerde yalnızca ara ara gaz kaçağı olabilir. Büyüklerde dışkı bulaşması belirginleşir. Cinsel ilişkide ağrı ve bölgede tahriş de eşlik edebilir.
Rektovajinal Fistül Neden Olur?
Doğum yaralanması açık ara en sık nedendir. Özellikle zor, müdahaleli ya da geniş yırtıklı doğumlar sonrası görülür. Bazen fistül doğumdan hemen sonra belirti verir. Bazen yıllar içinde ortaya çıkar. Pelvik bölge ameliyatları ikinci büyük gruptur. Rahim ve bağırsak ameliyatları böyledir. Crohn hastalığı dokuyu içeriden eriterek fistül yapabilir. Genç hastalarda önce bunu dışlarız. Radyoterapi görmüş dokular yıllar sonra bile fistülleşebilir. Nadiren pelvik apseler ve bazı tümörler de neden olabilir. Bu yüzden tanı aşamasını atlamayız.
Rektovajinal Fistül Tanısı Nasıl Konur?
Muayene çoğu zaman fistülün ağzını gösterir. Küçük ve gizli fistüllerde MR ya da özel testlerden yararlanırız. Tanıda iki soruya cevap ararız. Geçit tam olarak nerede? Hangi nedenle gelişti? Çünkü doğum kaynaklı fistül ile Crohn'a bağlı fistülün tedavi planı aynı değildir.
Rektovajinal Fistül Tedavisi Nasıl Planlanır?
Öncelikle şunu bilmeniz gerekir. Rektovajinal fistülde lazer makat fistülündeki kadar öne çıkmaz. Bu alan daha çok planlı onarım ameliyatı gerektirir. Küçük ve yeni fistüllerin bir kısmı beklenirken kapanabilir. Ama yerleşmiş fistülde çözüm, sağlıklı dokuyla yapılan onarımdır. Crohn hastalığı varsa önce hastalık ilaçla kontrol altına alınır. İltihaplı dokuya yapılan her onarım tekrarlar. Doğru sıralama ve doğru zamanlama bu cerrahinin yarısıdır. Kalan yarısı da deneyimdir.
Şunu da netleştirelim. Tedavi süreci bazen birden fazla aşama isteyebilir. Bunu baştan bilmek sonradan öğrenmekten iyidir. Muayenede size gerçekçi bir plan çizeriz.
Sık Sorulan Sorular
Kendiliğinden kapanma ihtimali var mı?
Küçük, yeni ve iltihapsız fistüllerde sınırlı bir ihtimal vardır. Hekim takibinde beklenebilir. Aylardır süren ve dışkı geçiren fistüllerde bu ihtimal pratikte yoktur.
Doğumdan yıllar sonra ortaya çıkabilir mi?
Evet. Doğumda zayıflayan duvar yıllar sonra fistüle dönüşebilir. Bazen menopozla doku incelince belirti verir. "Doğumum yıllar önceydi" bilgisi tanıyı dışlamaz.
Bu şikâyetle hangi bölüme gitmeliyim?
Proktoloji ağırlıklı çalışan genel cerrahi doğru bölümdür. Gerektiğinde kadın doğum ve gastroenteroloji ile birlikte çalışırız. Önemli olan, şikâyeti dile getirmekten çekinmemenizdir.
Tedavi sonrası normal yaşama dönebilir miyim?
Başarılı onarım sonrası hastaların büyük bölümü tamamen normale döner. Hem bağırsak hem cinsel yaşam düzelir. İyileşme döneminde dışkı düzeninin korunması önemli. Sonucun kalıcılığı buna bağlıdır.
Bu satırlarda kendinizi ya da bir yakınınızı tanıdıysanız ilk adım muayenedir. O görüşmede hiçbir şey sizi utandırmaz. Biz bu durumları her hafta konuşuyoruz. Levent: 444 8 623. Makat bölgesi fistülleri için genel fistül yazısına da göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
- American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), acog.org
İçerik sahibi: Op. Dr. Yasir Gözü
Yayın tarihi: 10 Temmuz 2025
Son güncelleme: 10 Eylül 2026
