Rektovajinal Fistül: Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yolu

Bu yazıyı diğerlerinden biraz farklı bir yerden açacağım. Rektovajinal fistül hastalarımın neredeyse tamamı muayeneye aylarca gecikmiş gelir — belirtiler hafif olduğundan değil, konuşması zor olduğundan. Vajinadan gaz kaçırdığını, kötü kokulu akıntısını ya da dışkı bulaşısını eşine bile söyleyememiş hastalar dinledim. Baştan söyleyeyim: bu tablo sizin kusurunuz değil, onarılabilir anatomik bir sorundur. Ve evet, tedavisi vardır.

Rektovajinal fistül nedir?

Bağırsağın son kısmı (rektum) ile vajina, normalde ince ama sağlam bir doku duvarıyla ayrılır. Bu duvarda herhangi bir nedenle bir geçit açılırsa, bağırsak içeriği vajinaya geçmeye başlar. Bu geçidin adı rektovajinal fistüldür. Makat çevresi fistüllerinden farkı, tünelin cilde değil vajinaya açılmasıdır — belirtileri de bu yüzden farklıdır.

Belirtiler: adını koyalım

En tipik üçlü şudur: vajinadan gaz gelmesi (hastaların çoğunun ilk fark ettiği işaret), vajinada kötü kokulu ya da dışkılı akıntı ve buna bağlı tekrarlayan vajinal enfeksiyonlar ile idrar yolu enfeksiyonları. Küçük fistüllerde yalnızca ara ara gaz kaçağı olabilir; büyüklerde dışkı bulaşısı belirginleşir. Cinsel ilişkide ağrı ve bölgede tahriş tabloya eşlik edebilir.

Neden olur?

Doğum yaralanması açık ara en sık nedendir — özellikle zor, müdahaleli ya da geniş yırtıklı doğumlar sonrası. Bazen fistül doğumdan hemen sonra, bazen yıllar içinde belirti verir. Pelvik bölge cerrahileri (rahim, bağırsak operasyonları) ikinci büyük gruptur. Crohn hastalığı, dokuyu içeriden eriterek fistülleştirebilir; genç hastalarda önce bunu dışlarız. Radyoterapi görmüş dokular yıllar sonra bile fistülleşebilir. Nadiren pelvik apseler ve bazı tümörler de neden olabilir — bu yüzden tanı aşamasını atlamayız.

Tanı nasıl konur?

Muayene çoğu zaman fistülün ağzını gösterir; küçük ve gizli fistüllerde MR ya da özel testlerden yararlanırız. Tanıda iki soruya cevap ararız: geçit tam olarak nerede ve hangi zeminde gelişti? Çünkü doğum kaynaklı bir fistül ile Crohn zeminindeki fistülün tedavi planı aynı değildir.

Tedavi: dürüst bir çerçeve

Öncelikle bilmeniz gereken: rektovajinal fistül, makat fistülünden daha az "lazerlik", daha çok planlı onarım cerrahisi gerektiren bir alandır. Küçük ve yeni fistüllerin bir kısmı beklenirken kapanabilir; ama yerleşmiş fistülde çözüm, sağlıklı dokuyla yapılan onarımdır. Crohn zemininde önce hastalığın ilaçla kontrolü gerekir; iltihaplı zemine dikilen her onarım nükse mahkûmdur. Doğru sıralama ve doğru zamanlama, bu cerrahinin yarısıdır — kalan yarısı da deneyimdir.

Şunu da netleştireyim: tedavi süreci bazen birden fazla aşama isteyebilir. Bunu baştan bilmek, yolda sürpriz yaşamaktan iyidir; muayenede size gerçekçi bir yol haritası çizeriz.

Sık sorulan sorular

Kendiliğinden kapanma ihtimali var mı?

Küçük, yeni ve iltihapsız fistüllerde sınırlı bir ihtimal vardır; hekim takibinde beklenebilir. Aylardır süren, dışkı geçiren fistüllerde bu ihtimal pratikte yoktur.

Doğumdan yıllar sonra ortaya çıkabilir mi?

Evet. Doğumda zayıflayan duvar, yıllar sonra — bazen menopozla doku incelince — belirti veren bir fistüle dönüşebilir. "Doğumum yıllar önceydi" bilgisi tanıyı dışlamaz.

Bu şikâyetle hangi bölüme gitmeliyim?

Proktoloji ağırlıklı çalışan genel cerrahi doğru adrestir; gerektiğinde kadın doğum ve gastroenteroloji ile birlikte yürütürüz. Önemli olan, şikâyeti dile getirmekten çekinmemenizdir.

Tedavi sonrası normal yaşama dönebilir miyim?

Başarılı onarım sonrası hastaların büyük bölümü tamamen normal bağırsak ve cinsel yaşama döner. İyileşme döneminde dışkı düzeninin korunması, sonucun kalıcılığı için önemlidir.

Bu satırları kendinizde ya da bir yakınınızda tanıdıysanız, ilk adım bir muayenedir — ve o görüşmede hiçbir şey sizi utandırmaz; biz bu tabloları her hafta konuşuyoruz. Levent: 444 8 623. Makat bölgesi fistülleri için genel fistül yazısına da göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), acog.org