Makat Apsesi Nedir? Zonklayan Ağrının Tek Gerçek Çözümü

Makat apsesi cerrahi nöbetlerinde çok sık görülür. Gece yarısı oturamayan, ter içinde bir hasta gelir. Ağrı çoğu zaman iki üç gün önce başlamıştır. "Geçer" denmiştir. Sıcak su torbası konmuş, eczaneden antibiyotik alınmıştır. Ama geçmemiştir. Çünkü makat apsesi kendi kendine geçen bir hastalık değildir. Şimdi apsenin ne olduğunu anlatacağım. Neden ilaçla geçmediğini de açıklayacağım. İşlem sonrası sizi neyin beklediğini, fistül konusunu saklamadan yazacağım.

Apse Nasıl Oluşur?

Makat kanalının içinde küçük bezler vardır. Bunlar dışkılamayı kolaylaştıran kaygan salgılar üretir. Bu bezlerin ağzı tıkanabilir. Tıkanan bezin içinde bakteriler çoğalır ve iltihap birikir. Basınç arttıkça iltihap, çevresindeki yumuşak dokulara doğru bir cep açar. Apse budur. Cep cilde yakınsa dışarıdan görülen kızarık bir şişlik yapar. Derinde oluşursa dışarıdan hiçbir şey görünmez. Sadece derin ağrı ve ateş olur. En sinsi durum budur, birazdan anlatacağım. Oluşum şekli ve riskler neden olur yazısında.

Neden "Beklemek" İşe Yaramaz?

Vücut birçok iltihabı kendi kendine söndürür. Apsede bu neden olmaz? Çünkü apse her tarafı kapalı, basınçlı bir boşluktur. İçindeki iltihaba bağışıklık hücreleri ulaşamaz. Kanla taşınan antibiyotik de yeterince giremez. Basınç her saat artar. Ağrının zonklaması, bu basıncın nabızla atmasıdır. Bekleyen apse üç yoldan birine gider. Ya kendiliğinden cilde açılır ama çoğu zaman tam boşalmaz. Ya derine doğru büyür ve daha büyük ameliyat gerektirir. Ya da nadiren yaygın enfeksiyona ilerler. Üçü de, zamanında yapılmış küçük bir boşaltma işleminden kötüdür.

Makat Apsesinin Tek Gerçek Tedavisi Drenajdır

Kural nettir ve yüz yıldır değişmemiştir. İltihap birikmişse boşaltılır. Drenaj, apsenin üzerinden küçük bir girişle iltihabın boşaltılmasıdır. Yüzeysel apselerde lokal anesteziyle muayenehanede yapılır. Derin ve büyük apselerde ameliyathanede kısa anesteziyle yapılır. Türlerin ayrıntısı tedavi türleri yazısında. Hastayı en çok şaşırtan şey, rahatlamanın hızıdır. Basınç kalktığı anda zonklama diner. Günlerdir uyuyamayan hasta o gece uyur. Antibiyotiğin görevi ise yardımcılıktır. Çevre dokuya yayılan iltihabı sınırlamak için drenaja eklenir. Asla onun yerine geçmez. "Antibiyotikle eritelim" diye kaybedilen her gün, apsenin büyüdüğü gündür.

Apse Boşaldıktan Sonra Süreç Bitmiş Olur mu?

Burada çoğu hastanın duymadığı gerçeği söyleyelim. Makat apselerinin önemli bir bölümü, drenaj sonrası anal fistüle dönüşür. Nedeni şudur. Apsenin kaynağı kanal içindeki tıkanmış bezdir. Drenaj iltihabı boşaltır. Ama bez ile cilt arasında açılmış yol bazen kapanmaz. Kalıcı bir tünel oluşur. Buna fistül denir. Bu, drenajın hatası değildir. Hastalığın doğal seyridir. Bunun pratik sonucu şudur. Apse tedavisi drenajla bitmez, takiple biter. İyileşme döneminde akıntı kesilmiyorsa dikkat edin. Şişlik aynı yerden tekrarlıyorsa da dikkat edin. Bunlar fistül geliştiğinin işaretidir. O zaman fistül tedavi planı yapılır. Bunu baştan bilen hasta panik yaşamaz. Bilmeyen ise "ameliyat tutmadı" sanır.

Dışarıdan Görünmeyen Derin Apseler

Apselerin bir bölümü kaslar arasında, derinde oluşur. Dışarıdan bakınca ne kızarıklık ne şişlik görülür. Sadece giderek artan derin makat ağrısı vardır. Oturmak zorlaşır. Çoğu zaman ateş ve halsizlik eklenir. Bu hastalar "dışarıda bir şey görünmüyor" diye bekler. Haftalarca hemoroid kremiyle vakit kaybedebilirler. Kuralım şudur. Görünür bulgu olmasa bile artan derin makat ağrısı ve ateş varsa, aksi kanıtlanana kadar apse kabul edilir. Tanı muayeneyle konur. Gerekirse MR ile görüntüleme yapılır. Belirtilerin tam listesi belirtiler yazısında.

Ne Zaman Acil?

Şu üç durumdan herhangi biri varsa yarına bırakmayın. 38°C üzeri ateş ve titreme. Bu, iltihabın yayılmaya başladığını gösterir. Saatler içinde büyüyen ve sertleşen şişlik ile yayılan kızarıklık. Bir de şeker hastalarında ve bağışıklığı zayıf hastalarda her apse şüphesi acildir. Çünkü bu grupta durum hızla ağırlaşabilir. Gece yarısı bile olsa başvurun. Apse mesai saati beklemez.

Sık Sorulan Sorular

Apsem kendiliğinden patladı ve rahatladım, doktora gerek kaldı mı?

Evet, gerek var. Kendiliğinden boşalma çoğu zaman eksik boşalmadır. Cep tam temizlenmez ve tekrar dolabilir. Fistül gelişme riski de aynen sürer. Rahatlamış olsanız da muayene olun.

Sıcak oturma banyosu apseyi geçirir mi?

Geçirmez. Çok yüzeysel ve yeni toplanmalarda bazen olgunlaşmayı hızlandırır ve boşalmayı kolaylaştırır. Ama kural değişmez. Zonklayan yerleşmiş apsenin çözümü drenajdır. Banyo, drenaj sonrası bakımın değerli bir parçasıdır.

Drenaj çok ağrılı mı?

İşlem anestezi altında yapılır. Lokal ya da kısa genel anestezi kullanılır. Hissedilen sadece iğnenin ilk sızısıdır. Şunu da unutmayın. İşlem sonrası ağrı, apsenin ağrısından her zaman azdır. Çünkü basınç kalkmıştır.

Her apse fistül olur mu?

Hayır. Bir bölümü iz bırakmadan iyileşir. Ama önemli bir bölümü fistüle dönüşür. Oran tahmin etmek yerine takip etmek doğrudur. Akıntı 4-6 haftada kesilmiyorsa fistül aranır. Şişlik tekrarlıyorsa da aynı değerlendirme yapılır.

Apsenin klinikteki tedavi sürecini Avrupa Cerrahi'nin apse rehberinde de anlattık.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Anorektal Apse Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr

Zonklayan ağrıyı büyütmeden çözelim. Aynı gün değerlendirme için: 444 8 623, Levent.