Makat Yanması Neden Olur? Tuvalet Sonrası Yanmanın 6 Nedeni

Makat yanması kaşıntıya benzer ama daha rahatsız edicidir. Kaşıntı en çok geceleri rahatsız eder. Yanma ise en çok tuvalette ve sonrasında hissedilir. Hastalar çoğu zaman nedenini bildiğini düşünür. "Dün acılı yedim" der ve çoğu zaman haklıdır da. Ama aynı şikâyetin arkasında birkaç önemli hastalık da olabilir. Yanmanın türlerini tek tek anlatacağım. Böylece zararsız olanı önemli olandan ayıracağız.

1. Acı Yemek Sonrası Yanma

Biberin yakıcı maddesi kapsaisindir. Ağızda nasıl yakıyorsa çıkışta da yakar. Çünkü sindirim boyunca büyük ölçüde parçalanmadan ilerler. Makat kanalındaki aynı tip sinir uçlarını uyarır. Yani "acı yedim, ertesi gün yandı" durumu bir hastalık değildir. Vücudun doğal tepkisidir. Zararsızdır ve birkaç saatte geçer. Sık yaşıyorsanız çözüm acılı yemeği azaltmaktır. Bir not ekleyelim. Aktif hemoroid ya da fissür varsa acı yemek şikâyetleri artırır. Yeni bir yara yapmaz ama var olan belirtileri şiddetlendirir.

2. İshal Döneminde Yanma

İshal dışkısı hem asitli hem enzim yüklüdür. Sık tuvalete çıkmak da eklenince makat cildi tahriş olur ve soyulur. Çözüm bellidir. Her tuvalet sonrası suyla nazik temizlik yapın. Ovmadan, bastırarak kurulayın. İnce bir çinko oksit kremi sürün. Bir de ishalin kendisini tedavi edin. İshal günler içinde düzelmiyorsa asıl soru yanma değildir. İshalin nedeni araştırılmalıdır.

3. Dışkılamada Keskin Yanma

Bu yazının en önemli bölümü budur. Yanma dışkının geçtiği anda keskinleşiyor mu? Sonrasında sızı ve yanma olarak sürüyor mu? Arada kâğıtta kan izi görülüyor mu? Bunlar varsa durum artık sadece "yanma" değildir. Yeni başlayan bir makat çatlağının tarifidir. Erken fissür tam da bu belirsiz yanma döneminde yakalanırsa basit bakımla kapanır (ağrı protokolü). "Acıdandır" diye aylarca geçiştirilirse kronikleşir. Ayrımı yapan soru basittir. Yanma dışkılamayla mı tetikleniyor? Cevap evetse fissür olasılığı öncelikle düşünülmelidir.

4. Sürekli Yanma ve Islaklık

Gün boyu süren, tuvaletten bağımsız yanmanın altında çoğu zaman nem ve tahriş vardır. Sarkan hemoroidin sızıntısı olabilir. Fistül akıntısı ya da terleme de olabilir. Böyle nemli kalan bölgeye mantar da yerleşebilir. Cilt kızarıksa, sınırları belirginse ve şikâyet inatçıysa mantar öne geçer. Tanısı muayeneyle konur. Doğru kremle tedavisi basittir. Yanlış kremle, yani kortizonla, mantar azar. Bu çok sık yapılan bir hatadır. Islaklığın kaynağı bulunmadan yanma kalıcı olarak çözülmez.

5. Temizlik Ürünleri ve Diğer Nedenler

Kimyasal tahriş: Islak mendil, sabunla ovma ve kolonya cildi tahriş eder. Kaşıntı yazısında anlattığım "fazla temizlik" burada da en sık nedendir. Ürünü kullandıktan dakikalar sonra başlayan yanma tipik bulgudur. Diğer nedenler: Uzun antibiyotik kürleri sonrası cilt florası bozulabilir. Radyoterapi öyküsü, bazı cilt hastalıkları ve şeker hastalığına bağlı sinir kaynaklı yanma da görülür. Nedeni bulunamayan inatçı yanmada bu başlıklar taranır.

Evde Yanmayı Azaltan Önlemler

Nedeni ne olursa olsun ilk yardım aynıdır. Yalnız suyla nazik temizlik yapın. Ovmadan kurulayın. Pamuklu ve bol giysiler giyin. Ilık oturma banyosu yapın, sıcak olmasın. Tetikleyen yiyecekleri azaltın. Acı, aşırı kahve ve alkol bunların başında gelir. Doktora gitme sınırı da nettir. İki haftayı aşan yanma, kanama eklenmesi, dışkılamayla keskinleşme ya da akıntıyla birlikte olma. Bu durumlar artık evde değil, muayenede çözülür. Bu bölgede yanma bazen bir hastalığın ilk ve tek erken uyarısıdır. Erken gelen hasta daha kolay tedavi olur.

Sık Sorulan Sorular

Acıyı bıraktım ama yanma sürüyor, neden?

Tetikleyen gitmiş ama tahriş kalmış olabilir. Tahriş olmuş cilt bir süre daha yanmaya devam eder. Ya da asıl neden baştan beri başkadır. Erken fissür veya mantar olabilir. İki haftada geçmezse muayene olun.

Yanmaya hangi krem iyi gelir?

Görmeden krem önermeyiz. Mantara kortizon zarar verir. Fissüre uyuşturucu krem ise sadece zaman kaybettirir. Bariyer krem (çinko oksit) her durumda güvenlidir. Ötesi tanıya göre seçilir.

Sıcak su yakıyor ama iyi geliyor, devam edeyim mi?

Ilık su evet, yakan sıcaklık hayır. Sıcak su cildin koruyucu tabakasını bozar. Anlık rahatlatır ama sonrasında şikâyeti artırır.

Yanmayla birlikte sık tuvalete çıkıyorum, bağlantılı mı?

Olabilir. Sık tuvalete çıkmak cildi tahriş eder. Ama dikkat edin. Sık dışkılama, yanma ve mukus ya da kan birlikteyse bağırsak iltihapları da akla gelir. Tekrarlıyorsa değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
• NHS, nhs.uk

Yanmanızın nedenini birlikte bulalım. Özellikle dışkılamayla keskinleşiyorsa geç kalmayın: 444 8 623, Levent.