Makat Kaşıntısı Neden Olur? Suçlu Çoğu Zaman "Fazla Temizlik"

Makat kaşıntısı, poliklinikte en zor söylenen şikâyettir. Hastalar çoğu zaman başka bir dert anlatır. Kapıdan çıkarken söylerler. "Bir de kaşıntım var ama önemli değil herhalde..." Oysa önemli. Geceleri uyutmaz. Toplantıda dikkat dağıtır. İnsanı yerinde duramaz hâle getirir. Kısır döngüsü kırılmazsa yıllarca sürer. Sevindirici olan şudur. Çözüm çoğu hastada şaşırtıcı derecede basittir.

Kaşıntı Döngüsü Nasıl Kendini Besler?

Süreç üç adımla işler. Önce bir tetikleyici ciltte kaşıntıyı başlatır. Bu tahriş, nem ya da akıntı olabilir. Sonra kaşımak cildin koruyucu tabakasını zedeler. Zedelenen cilt en küçük uyarıda daha çok kaşınır. Birkaç haftada cilt kalınlaşır ve çatlar. Artık tetikleyici olmasa da kendi kendine kaşınır hâle gelir. Bu yüzden tedavinin ilk kuralı sadece nedeni bulmak değildir. Kaşıma ve tahriş döngüsünü kırmak da gerekir. Birazdan anlatacağım.

En Sık Neden: Aşırı Temizlik

Sıralamada açık ara öndedir. Islak mendil: İçindeki koruyucu ve koku maddeleri bu bölgede en sık alerji ve tahriş yapan şeydir. Sabun ve şampuanla ovarak yıkama: Cildin koruyucu asit tabakasını söker. Kolonya ve dezenfektan: İçindeki alkol, hasarlı cildi yakar. Sert kâğıtla ovma da zarar verir. Hastanın düşüncesi anlaşılırdır. "Kaşınıyorsa iyi temizlemeliyim" der. Ama cilt için doğrusu tersidir. Bu bölgenin cildine az dokunmak gerekir. Aşırı temizliğin yaptığı kaşıntı, daha fazla temizlikle büyür. En sinsi döngü budur.

Kaşıntıya Yol Açan Diğer Nedenler

Nem ve ter: Uzun oturma, sentetik iç çamaşırı ve spor sonrası terli kalma nedendir. Nemli kalan cilt kıvrımı kolayca kaşınır. Kıl kurdu: Özellikle çocukta gece artan kaşıntının en bilinen nedenidir. Aile içinde bulaşma sıktır. Tanısı basittir. Tedavisi tek doz ilaçtır. Erişkinde de akılda tutulmalıdır. Mantar: Nemli bölgede yerleşir. Sınırları keskin kızarıklık yapar. Cilt hastalıkları: Egzama, sedef ve temas alerjisi bu bölgede sık görülür. Vücudun başka yerindeki lekeler ipucu verir. Sızıntı: Hemoroid, fistül akıntısı, sarkma ve kaçırma sızıntı yapar. Cilt sürekli ıslak kalır ve kaşınır. Burada kaşıntı, altta yatan hastalığın belirtisidir. Yiyecekler: Bilinen liste şudur. Kahve, çay, kola, çikolata, acı baharat, domates, turunçgil ve bira. Herkeste değil ama duyarlı kişide belirgin tetikleyicidir. Şeker hastalığı ve antibiyotik sonrası dönem de kaşıntıyı kolaylaştırır.

Makat Kaşıntısında Çözüm Protokolü

1) Temizliği sadeleştirin: Tuvalet sonrası sadece su kullanın. Taharet musluğu ya da duş yeterlidir. Sabun, mendil ve kolonya yok. Yumuşak havlu ya da kâğıtla bastırarak kurulayın. Ovmak yasaktır. 2) Kuru tutun: Pamuklu ve bol iç çamaşırı giyin. Terli kıyafetle beklemeyin. Gerekirse günde bir kez ince bir çinko oksit kremi sürün. Hem korur hem gece kaşımanın zararını azaltır. 3) Kaşımayı durdurun: En zor kural budur. Gece farkında olmadan kaşıyanlara tırnakları kısa kesmeyi öneririz. Gerekirse pamuk eldiven de öneririz. Şiddetli dönemde hekim kararıyla kısa süreli düşük doz kortizonlu krem döngüyü kırar. Uzun kullanım cildi inceltir. Kendi kararınızla haftalarca sürmeyin. 4) Tetikleyiciyi bulun: Yukarıdaki yiyecek listesini 2 hafta bırakın. Sonra tek tek geri ekleyin. Kendi tetikleyicinizi böyle bulursunuz. 5) İki hafta kuralı: Bu bakıma rağmen kaşıntı sürüyorsa muayene olun. Kıl kurdu ve mantar testi yapılır. Cilt değerlendirilir. Sızıntı kaynağı aranır.

Ne Zaman "Sadece Kaşıntı" Değildir?

Şu belirtiler, kaşıntının altında bir hastalık olduğunu düşündürür. Akıntı, ıslaklık ya da iç çamaşırında leke varsa fistül, hemoroid ve sarkma aranır. Kanama varsa kanama rehberine bakın. Kanama kaşıntıya bağlanıp geçiştirilmesin. Ele gelen doku varsa ayırıcı yazıyı okuyun. Ciltte renk ve doku değişikliğiyle giden inatçı tek taraflı kaşıntı da önemli. Nadir cilt hastalıklarını ayırmak için biyopsi gerekebilir. Yıllardır süren kaşıntıyı "huyum böyle" diye kabullenmeyin. Çoğu, birkaç haftalık doğru planla geçer.

Sık Sorulan Sorular

Kaşıntım sadece gece, neden?

Gece kaşıntısının iki bilinen nedeni vardır. Birincisi kıl kurdudur. Özellikle çocukta ve ev içi bulaşmada görülür. İkincisi, gündüz bastırılan kaşıma isteğinin uykuda serbest kalmasıdır. İlki basit bir testle aranır. İkincisi koruyucu krem ve eldivenle yönetilir.

Islak mendili "hassas ciltler için" olanından kullanıyorum, o da mı zararlı?

Evet. "Hassas" yazan mendil bile koruyucu madde içerir. Bu bölgede tahriş ve alerji yapabilir. Kural nettir. Su varken mendile gerek yok. Dışarıda mecbursanız kokusuz mendil kullanın. İlk fırsatta suyla temizlenin.

Yoğurt sürmek iyi gelir mi?

Hayır. Rahatlama hissi geçicidir. İçindeki nem ve şeker cildi daha da bozar. Bölgeye yiyecek sürülmez. Yatıştırma işini çinko oksit ve doğru bakım yapar.

Kortizonlu krem kullandıkça iyi, bırakınca kötü, ne yapmalıyım?

Bu iki şeyi gösterebilir. Ya tanı eksiktir. Mantar, kortizonla azar. Ya da kortizona bağımlılık döngüsü oluşmuştur. Kremi uzatmak çözüm değildir. Muayeneyle nedeni netleştirmek gerekir.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Pruritus Ani, fascrs.org
• NHS — Itchy bottom, Itchy bottom

Kaşıntınızın tetikleyicisini birlikte bulalım. İki haftada geçmeyen kaşıntı muayene gerektirir: 444 8 623, Levent.