İleri Yaşta Bağırsak Sarkması: "Yaşlıyım, Ameliyat Olamam" Doğru mu?

Bu hastalıkta beni en çok üzen şey hastalığın kendisi değildir. Hastaların yanlış bir düşünceye kapılmasıdır. "Yaşlı hâlimle ameliyat mı olacağım?" derler. Bu düşünceyle yıllarca idare eden hastalar görürüz. Ped kullanırlar, evden çıkamaz hâle gelirler. Torun düğününe bile gitmekten vazgeçerler. Sonra çoğu zaman bir yakınının ısrarıyla gelirler. Uygun yöntem seçilir ve tedavi olurlar. Ameliyattan sonra en sık şu sözü duyarız: "Bu kadar kolay olacağını bilseydim yıllar önce yaptırırdım." Bu yazıyı, bu kararı yıllarca ertelemeyin diye yazdık.

Neden İleri Yaşta ve Neden Kadınlarda?

Rektum, karın içinde bağlarla asılı durur. Bu askı sistemi ömür boyu yük taşır. Üç etken bu sistemi yıpratır. Birincisi doğumlardır. Her normal doğum pelvik taban kaslarında ve sinirlerinde iz bırakır. Zor doğumlarda, iri bebeklerde ve müdahaleli doğumlarda bu etki daha fazladır. Sonuçları çoğu zaman yıllar sonra ortaya çıkar. İkincisi menopozdur. Östrojen azalınca bağ dokusu gevşer. Üçüncüsü sürekli ıkınmadır. Yaşla artan kabızlık bu bağlara her gün ek yük bindirir. Bu üç etken üst üste gelince bağırsak aşağı kayar ve dışarı çıkabilir (hastalığın tamamı rehber yazıda). Erkeklerde daha nadirdir. Erkeklerde görülürse prostat, ıkınma ve pelvik taban ayrıca değerlendirilir.

Tedavisiz Bırakmanın Zararları

"İdare ediyorum" demenin zararlarını açık yazalım. Sarkan doku her ay biraz daha uzar. İçeri alması zorlaşır. Kas halkası sürekli gerilir. Bu yüzden kaçırma yıldan yıla ağırlaşır. Uzun sürmüş kaçırmanın ameliyat sonrası düzelme şansı da azalır. Dışarıdaki doku tahriş olur, kanar ve yara açar. Bir de görünmeyen bir zarar vardır. Hasta sosyal hayattan çekilir. Pede bağımlı olur, koku endişesi yaşar, evden çıkmaz. Acil bir durum da olabilir. Dışarıda sıkışan doku morarabilir (strangülasyon). O zaman planlı ameliyat acil ameliyata döner. Kısacası bu hastalıkta beklemek de bir karardır ve sonuçları vardır.

Birinci Seçenek: Karın Yolundan Kapalı Rektopeksi

Genel durumu uygun hastada en iyi yöntem budur. Karından girilir. Günümüzde çoğu zaman kapalı yöntemle, birkaç küçük delikten yapılır. Bağırsak yukarı çekilir ve leğen kemiğine asılır. Avantajı açıktır. Nüks oranı en düşük yöntem budur. Kaçırma ve dışkılama işlevleri de en iyi bu yöntemle toparlanır. "İleri yaşta karın ameliyatı olur mu?" diye korkanlara gerçeği söyleyelim. Kapalı ameliyatın vücuda yükü açık ameliyattan çok daha azdır. Kalp ve akciğer değerlendirmesi uygun çıkarsa 70'li ve 80'li yaşlarda bile güvenle yapılır. Karar yaşa göre değil, bedenin genel durumuna göre verilir. Nüfus cüzdanındaki yaş ile bedenin yaşı aynı şey değildir.

İkinci Seçenek: Makat Yolundan Perineal Onarım

Karın ameliyatı riskli sayılan hastalarda bu yol seçilir. Ağır kalp veya akciğer hastalığı olanlar bu gruptadır. Çok ameliyat geçirmiş olanlar ve düşkün hastalar da öyle. Bu yöntemde her şey makat yolundan yapılır. Sarkan bölüm ya büzülerek yukarı asılır (Delorme tipi). Ya da kesilip çıkarılır ve uçlar yeniden dikilir (Altemeier tipi). İki büyük avantajı vardır. Karın açılmaz. Ayrıca bölgesel (belden) anesteziyle bile yapılabilir. Yani "anestezi kaldırmaz" denilen hastaların çoğu aslında bu yöntemin adayıdır. Bir eksiği de var. Nüks olasılığı karın yoluna göre biraz daha yüksektir. Yine de kural şudur. Rahat geçen bir ameliyat, hiç yapılamayan kusursuz ameliyattan iyidir.

Ameliyat Dışı Desteklerin Yeri ve Sınırları

Ameliyat istemeyen ya da bekleyen hastada üç şey yine de yapılır. Birincisi kabızlık yönetimidir. Lifli beslenme, bol su ve dışkı yumuşatıcı kullanılır. Ikınma azalınca sarkmanın ilerlemesi yavaşlar. İkincisi pelvik taban egzersizidir. Sarkmayı geri döndürmez ama kaçırmanın kontrolüne katkı verir. Üçüncüsü cilt bakımıdır. Bariyer kremlerle tahriş azaltılır. Bunlar tedavi değil, geçici destektir. Bunu açıkça söylemek gerekir. Tam kat sarkmada kalıcı çözüm ameliyattır.

Ameliyat Sonrası Gerçekçi İyileşme Takvimi

Perineal onarımda hastanede kalış genellikle kısadır, 1-3 gün sürer. Ağrı azdır. Kapalı rektopekside kalış 2-4 gündür. Erken yürümek önemli. İlk haftalarda ortak kural kabızlıktan kaçınmaktır. Onarımı en çok zorlayan şey yine ıkınmadır. Kaçırma şikâyeti aylar içinde yavaş yavaş düzelir. Pelvik taban egzersizi en çok bu dönemde işe yarar. Takip de önemli. Yıllık kontrol, nadir görülen nüksü küçükken yakalar.

Sık Sorulan Sorular

85 yaşındayım, gerçekten ameliyat olabilir miyim?

Muayene ve anestezi değerlendirmesi uygunsa evet. Perineal onarım tam da bu yaş grubu için geliştirilmiştir. Karar nüfus cüzdanına göre değil, kalp ve akciğer durumuna göre verilir.

Ameliyatı istemiyorum, sarkan bölgeyi bantla/korseyle tutamaz mıyım?

Dıştan bant ya da korse sarkmayı engelleyemez. Üstelik cildi tahriş eder. En iyisi dokuyu nazikçe içeri alıp bölgeyi kuru tutmaktır. Ama bu bir çözüm değildir, sadece geçici bir idaredir.

Nüks olursa ikinci ameliyat mümkün mü?

Evet. Nüks eden sarkma yeniden onarılabilir. Genellikle ilk ameliyatın türüne göre bu kez diğer yol seçilir. Nadir bir durumdur ama çaresiz değildir.

Kaçırmam ameliyatsız düzelir mi?

Sarkma yerinde durdukça düzelmez. Neden ortadan kalkmadan sonuç düzelmez. Sarkma onarıldıktan sonra ise kaçırmanın önemli bölümü zamanla toparlanır.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Rektal Prolapsus Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• NHS — Rectal prolapse, Rectal prolapse and perineal repair

"Kaldıramaz" demeden önce bir kez muayeneye gelin. Seçenekler sandığınızdan fazla: 444 8 623, Levent.