Rektal Kanama Nedir? Belirti Olarak Kanamayı Doğru Okumak

Tuvalette kanı gören hastanın aklından geçenleri biliriz. Kliniğimizde her hafta dinleriz. Bir uçta "kesin kötü bir şey" paniği vardır. Öbür uçta "basurdandır, geçer" umursamazlığı. Yıllar içinde şunu öğrendim. Bu iki tepkinin ikisi de hastaya zarar verir. Panik, aylarca gereksiz korku demektir. Umursamazlık ise nadiren ama telafisi zor biçimde geç kalınmış bir tanı demektir. Bu yazı iki ucun ortasındaki doğru yolu anlatıyor. Kanamayı bir belirti olarak doğru değerlendirmeyi.

Kanama Neden "Hastalık" Değil "Belirti"?

Rektal kanamanın kendisi bir hastalık değildir. Altta yatan bir kaynağın dışa vuran işaretidir. Tedavi edilecek olan kan değil, kanı gönderen yapıdır. Bu yüzden tıpta "kanama ilacı" ya da "kanama kremi" diye bir şey yoktur. Kaynağa göre tedavi vardır. Bu bakış açısı bu yazının ve bağlı yazıların temelidir. Kanın rengi ve nedenler sözlüğü, çözüm yolları, dışkıdaki kanın ayrıntılı değerlendirmesi ve tedavi yöntemleri ve etkileri. Hepsi aynı temele dayanır.

Rektal Kanama Kaynaklarının Genel Tablosu

Önce rahatlatıcı bilgiyi verelim. Makattan gelen kanın kaynağı vakaların büyük çoğunluğunda makat kanalının kendisidir. Ve iyi huyludur. Hemoroid: En sık kaynaktır. Tipik olarak ağrısızdır. Parlak kırmızıdır ve dışkı sonrası damlar (hemoroid belirtileri). Fissür: İkinci klasik nedendir. Keskin dışkılama ağrısı vardır. Kâğıtta az miktarda kan görülür (fissür belirtileri). Daha az sıklıkla başka nedenler olur. Dışkılama sonrası tahriş ya da fistül akıntısına karışan kan gibi. Bu grubun ortak özelliği şudur. Kan azdır, parlak kırmızıdır ve dışkının dışındadır.

Üst Sindirim Sisteminden Gelen Önemli Kanamalar

Kanamaların küçük bir bölümü bağırsağın daha yukarısından gelir. Bunların görünümü farklıdır. Polipler: Çoğu iyi huyludur ama bir kısmı zaman içinde kanserleşebilir. Kanamaları sessiz ve aralıklıdır. İltihaplı bağırsak hastalıkları: İshal, mukus ve karın ağrısıyla birlikte gider. Divertikül kanamaları: İleri yaşta görülür. Ani ve bol olabilir. Kolorektal kanser: Bu konuyu abartmadan söyleyelim. Rektal kanamalı hastaların küçük bir azınlığında saptanır. Ama erken yakalandığında tedavi şansı en yüksek kanserlerdendir. Erken yakalamanın yolu da bu belirtiyi ciddiye almaktır. Dört bulgu yukarı kaynak şüphesini artırır. Koyu bordo kan, dışkıya karışmış kan, sebepsiz kilo kaybı ve dışkı alışkanlığında kalıcı değişiklik.

Kanamanın Kaynağını Bir Kez Netleştirin

Bütün bunları tek cümlede özetleyelim. Rektal kanamanın kaynağı tahminle değil muayeneyle konur. Her hastada en az bir kez konmalıdır. "Basurum var zaten, ondandır" cümlesindeki yanılgı şudur. Hemoroidi olan bir hastada aynı anda polip de olabilir. İki hastalık birbirini dışlamaz. Üstelik hemoroid, yukarıdaki kaynağın kanamasını yıllarca gizleyebilir. Muayene çoğu zaman basittir. Önce şikâyetler dinlenir, sonra nazik bir muayene yapılır. Gerekirse makat kanalına kısa bir aletli bakı eklenir. Bazı durumlarda kolonoskopi gerekir. 45 yaş üstü olmak, aile öyküsü ve şüpheli ek belirtiler bunlardandır. Kolonoskopi bir kez yapılır. Hem tanı koyar hem varsa polipleri aynı seansta temizler. Yani korkulan tetkik aslında koruyucu bir işlemdir.

Hangi Kanama Ne Kadar Bekleyebilir?

Bekleyemez (aynı gün): Durmayan ve bol kanama. Pıhtılı kanama. Baş dönmesi, çarpıntı ve soğuk terlemeyle birlikte kanama. Bunlar dolaşımın etkilendiğini gösterir. Kan sulandırıcı kullanan hastada belirgin kanama da acildir. Bu hafta içinde: İlk kez görülen her kanama. Tekrarlayan kanamalar. 45 yaş üstü her kanama. Planlı ama ihmalsiz: Tanısı daha önce konmuş kanamalar. Örneğin bilinen hemoroid. Şekli değişmediyse planlı takip yeterlidir. Ama sıklığı, rengi ya da miktarı değişirse yeniden değerlendirme şarttır.

Muayene Korkusu Neden Yersizdir?

Kanamalı hastaların bir bölümü aylarca gelmez. Nedeni muayene utancı ve "ya kötü bir şey çıkarsa" korkusudur. Bu gecikmenin zararını gören de kendileri olur. İki gerçeği bilin. Birincisi, proktolojik muayene dakikalar süren, örtülü ve nazik bir işlemdir. Ağrılı bölgede zorlamayız. İkincisi, muayenelerin büyük çoğunluğu "kötü bir şey" ile bitmez. Çoğu zaman tedavisi rahat bir hemoroid ya da fissür tanısı konur. Yani korkunun kendisi çoğu zaman gereğinden büyüktür. Utanç, sağlığınızdan daha değerli değildir.

Sık Sorulan Sorular

Kanamam bir kez oldu ve geçti, yine de gelmeli miyim?

Evet, özellikle ilk kanamanızsa. Tek seferlik kanama çoğu zaman zararsızdır. Ama geçmesi, kaynağın kaybolduğu anlamına gelmez. Polip kanamaları tipik olarak aralıklıdır. Bir kez netleştirin, rahat edin.

Kanın rengi ne anlatıyor?

Kabaca şöyledir. Parlak kırmızı kan çıkışa yakın kaynağı gösterir. Koyu, bordo ve dışkıya karışmış kan daha yukarıyı gösterir. Ayrıntılı renk sözlüğü belirtiler ve nedenler yazısında.

Kolonoskopi herkese gerekli mi?

Hayır. Genç hastada tipik hemoroid ya da fissür varsa gerekmez. Ama bazı durumlar kolonoskopiyi gerektirir. 45 yaş üstü olmak, aile öyküsü, dışkıya karışan koyu kan, kilo kaybı, alışkanlık değişikliği ve kansızlık bunlardandır.

Kan sulandırıcı kullanıyorum, kanamam ondandır diyebilir miyim?

Diyemezsiniz. Sulandırıcı kanamayı kolaylaştırır ama kaynağı yaratmaz. Kanayan bir yapı yine vardır. Bu grupta değerlendirme daha da önceliklidir. İlacı da kendi kararınızla kesmeyin.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
• NHS, Bleeding from the bottom (rectal bleeding), nhs.uk
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr

Kanamanızın kaynağını bir kez, kesin olarak netleştirelim. Tahminle yaşamayın: 444 8 623, Levent.