Makat Sarkması (Rektal Prolapsus) Nedir? Hemoroidle Karıştırılan Hastalık

Muayenehaneme "basurum sarktı" diye gelen hastalar olur. Bir bölümünde daha ilk bakışta bambaşka bir durum görürüz. Makattan çıkan doku hemoroidin yumuşak memeleri değildir. Düzenli, iç içe halkalar şeklinde dizilmiş bir bağırsak ucudur. Buna rektal prolapsus, yani makat sarkması denir. Az bilinir ve çok karıştırılır. En önemlisi, hemoroid tedavisiyle düzelmez. Aşağıda hastalığı anlatacağım. Kimde olur, neden olur, hemoroidden nasıl ayrılır ve nasıl düzeltilir.

Sarkma Tam Olarak Nedir?

Son bağırsak (rektum), leğen kemiğinin içinde bağlar ve kaslarla asılı durur. Bu askı sistemi zayıflarsa bağırsak kendi içine katlanıp kayar. Önce içeride kalır. Buna iç sarkma (intususepsiyon) denir. İlerledikçe makattan dışarı taşar. Üç düzeyi vardır. İç sarkma dışarıdan görünmez. Tam boşalamama ve tıkanmış dışkılama hissi yapar. Mukozal sarkmada yalnızca iç astar katmanı taşar. Taşma sınırlı ve kısadır. Tam kat sarkmada bağırsak duvarının tamamı dışarıdadır. Halka desenli klasik görünüm budur. Tedavi kararı bu düzeye göre verilir.

Kimlerde Görülür?

Hastalık iki ayrı yaş grubunda yoğunlaşır. Birinci grup 1-4 yaş çocuklardır. Pelvik destek dokuları henüz olgunlaşmamıştır. Kabızlık ve ishal dönemleri de etkili olur. Neyse ki çocuklardaki sarkmaların çoğu büyümeyle kendiliğinden düzelir (anne ve baba rehberi). İkinci grup ileri yaştakilerdir ve çoğu kadındır. Çok sayıda ve zorlu doğumlar pelvik tabanı yıpratır. Menopozla dokular gevşer. Yıllarca süren kabızlık ve ıkınma da eklenir (ileri yaş yazısı). Erkeklerde ve genç erişkinlerde daha nadirdir. Görülürse uzun süren ıkınma ve pelvik taban sorunları sorgulanır.

Makat Sarkması Belirtileri Nelerdir?

1) Dışarı çıkan doku: Başlangıçta yalnızca dışkılamada çıkar. Kendiliğinden ya da elle içeri döner. İlerledikçe öksürükle, yürümekle, ayakta durmakla da çıkmaya başlar. 2) Islaklık ve akıntı: Dışarıdaki bağırsak astarı salgı üretmeye devam eder. İç çamaşırında sürekli ıslaklık ve leke olur. Cilt tahriş olur. 3) Kaçırma: Sarkan bağırsak kas halkasını sürekli gerer. Bu yüzden gaz ve dışkı tutmak zorlaşır. Hastaların en çok sakladığı ve hayatını en çok bozan belirti budur. 4) Tam boşalamama ve kanama: Sarkan doku tıkaç etkisi yapar. Yüzeyi tahriş olup kanayabilir. Bu dört belirtiden herhangi biri varsa muayene gerekir. Muayene çoğu zaman tanı için yeterlidir. Gerekirse dışkılama görüntülemesi (defekografi) eklenir.

Hemoroid ile Sarkma Nasıl Ayırt Edilir?

	Rektal prolapsus	Sarkan iç hemoroid
Görünüm	İç içe HALKALAR	Ayrı ayrı yumuşak memeler
Boyut	Genellikle daha büyük, simetrik	Daha küçük, tek tek
Islaklık/mukus	Belirgin ve sürekli	Az
Kaçırma	Sık eşlik eder	Nadir
Tedavi	Cerrahi (askı/rezeksiyon)	Evreye göre önce düzen, sonra lazer, gerekirse klasik cerrahi

Bu ayrım çok önemli. Çünkü tedaviler tamamen farklıdır. Sarkmaya hemoroid kremi sürmek zaman kaybıdır. Prolapsusa hemoroid ameliyatı yapmak ise yanlış ameliyattır. Makattan çıkan dokunun tüm nedenlerini ayırıcı yazıda tek tek anlattık.

Makat Sarkması Tedavisi Nasıl Planlanır?

Baştan net söyleyelim. Erişkindeki tam kat sarkma kremle, egzersizle ya da beklemekle düzelmez. Askı sistemi kopmuştur. Onarımı ameliyatla olur. İki ana yol vardır. Karın yolu (rektopeksi): Bağırsak leğen kemiğine yeniden asılır. Günümüzde çoğunlukla kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır. Nüks oranı en düşük yöntemdir. Genel durumu uygun hastada ilk seçenektir. Makat yolu (perineal yaklaşımlar): Sarkan bölüm makattan düzeltilir ya da çıkarılır. Karın ameliyatını kaldıramayacak ileri yaş ve ek hastalığı olan grupta değerlidir. Daha rahat bir yöntemdir ama nüks biraz daha fazladır. Seçim yaşa, ek hastalıklara, sarkmanın boyutuna ve kaçırma durumuna göre yapılır (ileri yaş yazısında ayrıntılı). Mukozayla sınırlı sarkmalarda durum farklıdır. Yanında hemoroid de varsa lazer destekli yöntemler kullanılabilir. Ama bu yöntemlerin sınırları vardır.

Ameliyata Kadar Tabloyu Ağırlaştırmamak İçin Öneriler

Ameliyat planlanana kadar üç şey yapılır. Önce kabızlık çözülür. Lif, su ve gerekirse yumuşatıcı kullanılır. Çünkü her ıkınma sarkmayı büyütür. İkincisi, dışarı çıkan doku nazikçe içeri alınır ve kuru tutulur. Bu, tahrişi ve kanamayı azaltır. Üçüncüsü, sıkışma acilini bilmektir. Dışarıda kalan doku içeri dönmüyorsa dikkat edin. Morarıyorsa ve ağrı hızla artıyorsa bu strangülasyondur. Aynı gün, gecikmeden başvurun.

Sık Sorulan Sorular

Sarkma kendiliğinden düzelir mi?

Çocukta çoğunlukla evet. Erişkinde hayır. Yerçekimi ve ıkınma sürdükçe durum yıllar içinde ilerler. Erken ameliyat hem daha küçük ameliyat hem daha iyi sonuç demektir.

Kegel egzersizi işe yarar mı?

Yerleşmiş tam kat sarkmayı geri döndürmez. Ama ameliyat öncesi ve sonrası için değerlidir. Pelvik taban gücünü ve kaçırma kontrolünü destekler. Yani tedavi değildir, tedavinin yardımcısıdır.

Ameliyat sonrası kaçırma düzelir mi?

Çoğu hastada zamanla belirgin şekilde düzelir. Çünkü sarkan doku artık kas halkasını germez. Uzun sürmüş, ağır kaçırmalarda düzelme kısmi kalabilir. Bu da erken davranmak için bir nedendir.

Bu hastalık kansere döner mi?

Prolapsusun kendisi kanser değildir ve kansere dönmez. Ancak tanı aşamasında bağırsağın içi kolonoskopiyle bir kez değerlendirilir. Bu standart bir adımdır. Böylece sarkmaya eşlik eden başka bir sorun olmadığından emin olunur.

Sarkmanın klinikteki tedavi sürecini Avrupa Cerrahi'nin sarkma rehberinde de anlattık.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), Rektal Prolapsus Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• T.C. Sağlık Bakanlığı, saglik.gov.tr
• Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği, tkrcd.org.tr

Sarkmanızın türünü ve size uygun onarımı birlikte netleştirelim: 444 8 623, Levent.