Çocuklarda Bağırsak Sarkması: Anne ve Babalar İçin Rehber

Telefondaki ses hep aynı cümleyle başlar. "Hocam, çocuğumun makatından bir şey çıktı, çok korktuk." O anda ilk işimiz tanı koymak değildir. Önce aileyi sakinleştiririz. Çünkü çocuklarda rektal prolapsusun görüntüsü korkutucudur. Ama gidişatı çoğu zaman rahatlatıcıdır. Bu rehberi o telefondaki anne ve baba için yazdık.

Neden Çocuklarda Olur?

Küçük çocukta rektumu yerinde tutan destek dokular henüz tam gelişmemiştir. Bu dokular gevşektir. Kuyruk sokumu eğimi düzdür. Bağırsak da görece hareketlidir. Böyle bir yapıda iki tetikleyici yeterlidir. Birincisi ıkınmadır. Kabızlık ya da tuvalet eğitimi dönemindeki uzun oturuşlar buna yol açar. İkincisi bağırsağı yıpratan ataklardır. Uzamış ishal, ağır geçirilmiş enfeksiyonlar ve bazı parazit hastalıkları örnektir. Zayıf düşmüş ve kilo alamayan çocuklarda destek yağ dokusunun azlığı da etkilidir. Yani sarkma çoğu zaman bir hastalık değildir. Henüz olgunlaşmamış yapının geçici bir zayıflığıdır. En güçlü tedavi büyümedir.

Sarkma Anında Evde Ne Yapılmalı?

Adım adım gidelim. 1) Sakin kalın. Paniğiniz çocuğa geçer ve kasılmayı artırır. 2) Bakın. Doku pembe ile kırmızı arasında, nemli ve halka görünümlüyse tipik sarkmadır. Çoğu kez dışkılama bitince kendiliğinden içeri döner. 3) Dönmediyse şöyle yapın. Ellerinizi yıkayın. Temiz ve yumuşak bir bezi ılık suyla nemlendirin. Dokuyu bu bezle nazikçe ve acele etmeden içeri doğru yönlendirin. Çoğu zaman kolayca kayar. Çocuğu yüzüstü yatırmak işi kolaylaştırır. Dizleri karnına çekili yatırmak da olur. 4) İçeri döndüyse. Paniğe gerek yok ama randevu alın. İlk sarkmayı her zaman bir kez hekim görmelidir. 5) Dönmüyorsa, morardıysa ya da çocuk çok ağrılıysa. Bekletmeden acile gidin. Bu nadir ama gerçek bir sıkışma durumudur.

Asıl Tedavi Tetikleyici Nedeni Ortadan Kaldırmaktır

Sarkmanın kendisiyle uğraşmaktan daha önemli bir şey var. Onu tetikleyen nedenleri ortadan kaldırmak. Kabızlık yönetimi. Yaşına uygun bol lifli besinler verin. Erik, armut ve kayısı iyi örneklerdir. Çocuk fissürü yazısındaki beslenme önerileri burada da geçerlidir. Yeterli sıvı verin. Gerekirse çocuk hekiminin önereceği yumuşatıcı kullanın. Amaç ıkınmadan dışkılamaktır. Tuvalet süresi. 5 dakika kuralını uygulayın. Çocuk klozette ya da lazımlıkta oyalanmasın. Ayakları yere ya da basamağa tam bassın. Bu duruş ıkınmayı azaltır. İshal atakları. Uzayan ishalde hekime gidin. Gerekirse dışkı incelemesi yapılır. Parazit de araştırılır. Bu üç adım düzgün uygulanırsa sarkmaların büyük bölümü aydan aya seyrekleşir ve kaybolur.

Sarkma Tekrarlıyorsa Hangi Adımlar Gündeme Gelir?

Birinci adım kistik fibrozis testidir. Bu az bilinen ama standart bir kuraldır. İnatçı ve tekrarlayan çocukluk çağı prolapsusunda ter testi yapılır. Çünkü rektal prolapsus, kistik fibrozisin erken bulgularından biri olabilir. Bunu korkutmak için yazmıyoruz. Atlanmaması için yazıyoruz. Testin normal çıkması da değerli bir bilgidir. İkinci adım küçük bir işlemle tedavidir. Bazı çocuklarda düzene rağmen sarkma sık tekrarlar ve okul çağına kadar sürer. Bu vakalarda çocuk cerrahisiyle birlikte skleroterapi gibi küçük işlemler düşünülür. Nadiren cerrahi tespit gerekir. Şunu vurgulayalım. Bu yol çok az sayıda çocuk içindir. Çocuk sarkmasında ameliyat istisnadır.

Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?

Her ilk sarkmada başvurun. Aciliyet yoktur ama randevu şarttır. Sarkma sıklaşıyorsa ya da içeri alması zorlaşıyorsa başvurun. Dokuda morarma ve kanama varsa acildir. Çocukta şiddetli ağrı varsa da acildir. Bazı ek belirtiler kistik fibrozis sorgusu gerektirir. Kilo alamama, yağlı ve cıvık dışkı ve tekrarlayan akciğer enfeksiyonları bunlardandır. Dışkıda kan görülüyorsa da başvurun (dışkıda kan görülmesi yazısında anlattık). Çocukta da bir kez mutlaka görülmelidir. Muayene naziktir. Çoğu zaman öykü ve kısa bir bakı yeterlidir.

Sık Sorulan Sorular

Sarkma çocuğuma acı veriyor mu?

Çoğu zaman sanıldığından az acı verir. Çocuklar genellikle ağrıdan çok yabancılık hisseder. Şiddetli ağrı ve morarma ise sıkışma işaretidir ve acildir.

İçeri iterken zarar verir miyim?

Nazik olduğunuz sürece hayır. Doku dayanıklıdır. Zorlamayın. Kayganlık için nemli bez kullanın. Girmiyorsa ısrar etmeyin ve hekime başvurun.

Bezini bağlarken sıkı sarsam çıkmasını engeller mi?

Hayır, denemeyin de. Baskı cildi tahriş eder ama çıkışı engellemez. Çözüm baskı değildir. Yumuşak dışkı ve kısa tuvalet süresidir.

Büyüyünce tamamen geçer mi, izi kalır mı?

Tipik seyirde 4-5 yaş civarında tamamen kaybolur ve iz bırakmaz. Ne işlev kaybı ne kalıcı bir sorun kalır. Erişkinlikteki sarkmayla bağlantısı da gösterilmemiştir (bkz. makat sarkması rehberi).

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), fascrs.org
• StatPearls — Pediatric Rectal Prolapse, NCBI Bookshelf

Çocuğunuzun durumunu netleştirmek ve içinizi rahatlatmak tek muayenelik iştir. Bize 444 8 623 numarasından ulaşabilirsiniz. Kliniğimiz Levent'tedir.