Anal Fistül Tanısı Nasıl Konur? Muayene, MR ve Sonrası

Fistül şüphesiyle gelen hastalarımın muayene koltuğuna otururkenki gerginliğini bilirim; çoğu, günlerdir bu anı erteleyerek gelmiştir. O yüzden baştan söyleyeyim: tanı süreci, korkulan kısmı en kısa olan süreçtir. Asıl emek tanıdan sonra, doğru yöntemi seçerken harcanır.

Muayenede ne olur?

Önce konuşuruz — akıntının rengi, ne zamandır olduğu, apse öyküsü, geçirilmiş işlemler. Bu birkaç dakikalık sohbet, bana tünel hakkında tahmin ettiğinizden fazlasını söyler. Ardından nazik bir bakı: cilt tarafındaki delik çoğu zaman gözle görülür; tünelin seyri ise deneyimli parmakla cilt altında kordon gibi hissedilir. Gerekirse anoskop dediğimiz küçük bir aletle kanalın içindeki ağzı ararız — birkaç saniyelik, ağrısız bir bakıdır.

Hastaların en çok merak ettiği soru: "Hazırlık gerekiyor mu?" Hayır; lavman da, açlık da gerekmez. Olduğunuz gibi gelirsiniz.

MR ne zaman gerekir?

Basit, tek kanallı ve yüzeysel fistülde muayene genellikle yeterlidir. Şu üç durumda ise pelvik MR isterim: fistül daha önce ameliyat edilmiş ve nüks etmişse, muayenede dallanma şüphesi varsa ya da tünel derin seyrediyorsa. MR bize tünelin kas halkasıyla ilişkisini, yan dalları ve gizli iltihap ceplerini gösterir — yani ameliyat masasına sürpriz bırakmaz. Küçük bir benzetmeyle: muayene yolu görür, MR haritayı çizer.

Endoanal ultrason da işe yarayan bir araçtır; pratikte MR kadar sık kullanmayız çünkü MR hem daha konforludur hem de karmaşık fistülde daha çok bilgi verir.

Tanıdan tedaviye: yöntem nasıl seçilir?

Tanının asıl çıktısı şu cümledir: "Bu tünel, kasın neresinden geçiyor?" Cevaba göre yol ayrılır. Kası çok az ilgilendiren yüzeysel fistüllerde lazer (FiLaC) ya da fistülotomi ile işi çoğunlukla tek seansta bitiririz. Kası derin kat eden ya da dallanmış fistüllerde ise kası koruyan teknikler devreye girer: LIFT, gevşek seton, ilerletme flebi. Seçenekleri tek tek tedavi sayfasında ve evre rehberinde anlattım.

Bir yanlışı da düzelteyim: "önce krem deneyelim, olmazsa ameliyat" diye bir basamak yoktur. Fistülde ilaç ve krem, tedavi basamağı değil, olsa olsa alevlenme yatıştırıcısıdır.

Takip neden tedavinin parçası?

Fistül, nüks edebilen bir hastalıktır; bu yüzden işlemden sonra sizi bırakmayız. İlk kontroller yara iyileşmesini, sonraki aylar nüks işaretlerini gözler. Şu üçünü takip döneminde ciddiye alın ve bekletmeden bildirin: yeniden başlayan akıntı, aynı bölgede sertlik-şişlik ve oturmakla gelen tanıdık sızı. Erken yakalanan nüks, çoğu zaman küçük bir işlemle çözülür.

Sık sorulan sorular

Muayene ağrılı mı?

Hayır; nazik bir bakıdır ve birkaç dakika sürer. Aktif apse gibi çok ağrılı bir tablo varsa muayeneyi ona göre yumuşatır, gerekirse değerlendirmeyi anestezi altında yaparız.

Tanı için kolonoskopi gerekir mi?

Fistülün kendisi için gerekmez. Crohn şüphesi, kanama ya da bağırsak yakınmaları eşlik ediyorsa ayrıca planlanır.

MR'sız ameliyat olur mu?

Basit fistülde evet — muayene yeterlidir. Nüks, dallanma ya da derin seyir şüphesinde MR'sız masaya yatmamak gerekir; harita olmadan yapılan işlem nükse davetiyedir.

Tanı kondu; işlemi ne kadar erteleyebilirim?

Fistül acil değildir ama ilerleyicidir — bekledikçe dallanabilir. Sessiz dönem, işlem için en uygun zamandır; bekletmenin bedelini burada anlattım.

Kaynaklar

• American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) — Anorektal Apse ve Fistül Klinik Uygulama Kılavuzu, fascrs.org
• NHS — Anal Fistula hasta bilgilendirmesi, nhs.uk

Tanı, doğru sorularla başlar; muayene için Levent'teki kliniğimize bekleriz: 444 8 623.