HPV Aşısı Kimlere Yapılmalı? Genital Siğil ve Kansere Karşı Kalkan

HPV aşısını hastalarıma anlatırken, önce bir haksızlığı düzeltmek isterim: bu aşı çoğu zaman "genç kızlara yapılan bir şey" diye biliniyor ve bu dar algı, çok sayıda insanı gereksizce korumasız bırakıyor. Gerçek çok daha geniş: HPV aşısı, geniş bir yaş ve cinsiyet yelpazesi için hem siğile hem kansere karşı işleyen bir kalkandır. Kimin, ne zaman, neden yararlanacağını dürüstçe anlatayım.

Aşı neyi önler?

Modern HPV aşıları çok sayıda tipi kapsar ve iki cephede birden korur. Siğil cephesi: düşük riskli tip 6 ve 11'i içererek genital siğillerin büyük çoğunluğunu önler. Kanser cephesi: yüksek riskli tip 16, 18 ve diğerlerini içererek rahim ağzı başta olmak üzere anal, vulva, penis ve boğaz kanserlerinin HPV'ye bağlı kısmını önler. Yani tek aşı, bu sitede iki ayrı yazıda anlattığım iki endişeye — siğil ve kanser — birden cevap verir. Rahim ağzı kanserini büyük oranda önleyebilmesi, onu tıp tarihinin en değerli aşılarından biri yapar.

İdeal zaman: temas öncesi

Aşının mantığı korumadır: henüz karşılaşmadığınız tiplere karşı bağışıklık kurar. Bu yüzden en yüksek koruma, HPV ile hiç karşılaşmadan — yani cinsel aktivite başlamadan önce yapıldığında elde edilir. Dünya genelinde aşı programlarının ergenlik çağını (kız ve erkek) hedeflemesinin nedeni budur. Bu yaşta doz şeması da genellikle daha azdır. Çocuğu bu yaş grubunda olan ailelere: bu, ileride kanser riskini düşüren nadir somut fırsatlardan biridir.

"Geç kaldım mı?" — erişkinde aşı

En çok sorulan ve en çok yanlış bilinen konu. Cinsel aktivite başlamış olmak, aşıyı anlamsız kılmaz — çünkü HPV'nin onlarca tipi vardır ve çoğu kişi bunların hepsiyle karşılaşmamıştır; aşı, henüz karşılaşmadığınız tiplere karşı korumaya devam eder. Bu nedenle erişkin yaşlarda da (ülkeden ülkeye değişen üst yaş önerileriyle) aşının koruyucu değeri vardır; kararı yaşınız, risk durumunuz ve hekim değerlendirmesiyle birlikte verirsiniz. "Kaçırdım, artık boş" düşüncesi çoğu zaman yanlıştır — sormaya değer.

Mevcut siğili olan aşı olmalı mı?

Şaşırtıcı gelebilir ama çoğu zaman evet, mantıklıdır: mevcut siğiliniz bir tip nedeniyleyse bile, aşı sizi henüz taşımadığınız diğer tiplerden (özellikle yüksek riskli olanlardan) korur. Yani aşı mevcut siğili tedavi etmez — onu yakma, lazer ya da ilaç tedavi eder — ama geleceğinizi korur ve bazı verilerde tedavi sonrası tekrarı azaltmaya katkısı tartışılır. Tedavi + aşı, tam da bu yüzden birlikte düşünülür.

Erkekler ve aşı

Aşının "kadın meselesi" sanılması, erkekleri hem siğil hem kanser açısından korumasız bırakan bir yanılgı. Erkekler HPV'yi taşır ve bulaştırır; ayrıca anal ve bazı bölge kanserleri ile genital siğil erkeklerde de görülür — özellikle bağışıklığı baskılı bireylerde risk artar. Erkeklerin aşılanması hem kendilerini korur hem toplumsal bulaşı azaltır. Yani aşı, cinsiyet fark etmeksizin değerlidir.

Güvenlik, doz ve zamanlama

HPV aşıları geniş güvenlik verisine sahiptir; en sık yan etki, aşı yerinde ağrı-kızarıklık gibi hafif-geçici tepkilerdir. Doz sayısı yaşa göre değişir (genç yaşta genellikle daha az doz, ileri yaşta daha fazla). Gebelikte aşı ertelenir (zarar kanıtı yoktur ama temkinen doğum sonrasına bırakılır); emzirmede değerlendirme hekimindir. Aşı öncesi HPV testi şart değildir — çünkü hangi tiple karşılaşmadığınızı bilmeseniz de aşı, karşılaşmadıklarınıza karşı korur. Kişisel şemanızı hekiminizle netleştirin.

Sık sorulan sorular

40 yaşındayım, aşı olmam mantıklı mı?

Çoğu durumda değerlendirmeye değer — henüz karşılaşmadığınız tiplere karşı korur. Üst yaş önerileri ve fayda beklentisi kişiye göre değişir; hekiminizle risk durumunuzu konuşarak karar verin. "Yaşım geçti" peşin hükmü çoğu zaman yanlıştır.

Aşı siğilimi geçirir mi?

Hayır — aşı tedavi edici değil, koruyucudur; mevcut siğili ilgili yöntemler tedavi eder. Aşı, gelecekteki yeni tipleri önler. İkisini birlikte planlamak en akılcısıdır.

Aşı olduysam smear/taramayı bırakabilir miyim?

Hayır — aşı tüm yüksek riskli tipleri kapsamayabilir; kadınlarda düzenli rahim ağzı taraması aşıdan bağımsız olarak sürdürülmelidir. Aşı + tarama, en güçlü ikilidir.

Eşim ve ben ikimiz de olmalı mıyız?

Çoğu durumda evet mantıklıdır — ikinizin de henüz karşılaşmadığı tipler olabilir ve karşılıklı koruma toplumsal bulaşı da azaltır. Bireysel kararı hekim değerlendirmesiyle verin.

Kaynaklar

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — HPV Vaccination, cdc.gov
• NHS — HPV vaccine, nhs.uk

Aşının sizin için değerini birlikte değerlendirelim: 444 8 623, Levent. Kanser ilişkisi için bu yazı.