HPV Aşısı Kimlere Yapılmalı? Genital Siğil ve Kansere Karşı Kalkan

HPV aşısını hastalarımıza anlatırken önce bir yanlışı düzeltmek isteriz. Bu aşı çoğu zaman "genç kızlara yapılan bir şey" diye biliniyor. Bu dar bilgi, çok sayıda insanı gereksiz yere korumasız bırakıyor. Gerçek çok daha geniştir. HPV aşısı her iki cinsiyette ve geniş bir yaş aralığında işe yarar. Hem siğile hem kansere karşı korur. Kimin, ne zaman ve neden yararlanacağını anlatalım.

Aşı Neyi Önler?

Modern HPV aşıları çok sayıda tipi kapsar ve iki yönden birden korur. Siğillere karşı korur. Düşük riskli tip 6 ve 11'i içerir. Böylece genital siğillerin büyük çoğunluğunu önler. Kanserlere karşı korur. Yüksek riskli tip 16, 18 ve diğerlerini içerir. Başta rahim ağzı olmak üzere anal, vulva, penis ve boğaz kanserlerinin HPV'ye bağlı kısmını önler. Yani tek aşı iki endişeye birden cevap verir. Bu sitede ikisini de ayrı yazılarda anlattık: siğil ve kanser. Rahim ağzı kanserini büyük oranda önleyebilmesi bu aşıyı çok değerli yapar. Tıp tarihinin en önemli aşılarından biridir.

HPV Aşısı İçin İdeal Zaman Ne Zamandır?

Aşının mantığı korumadır. Henüz karşılaşmadığınız tiplere karşı bağışıklık kurar. Bu yüzden en yüksek koruma, HPV ile hiç karşılaşmadan önce sağlanır. Yani cinsel yaşam başlamadan önce yapılmalıdır. Dünya genelinde aşı programları bu yüzden ergenlik çağını hedefler. Kız ve erkek ayrımı yapılmaz. Bu yaşta doz sayısı da genellikle daha azdır. Çocuğu bu yaşta olan ailelere şunu söyleyelim. Bu aşı, ileride kanser riskini düşüren az sayıdaki somut fırsattan biridir.

Erişkinde Aşı: "Geç mi Kaldım?"

Bu, en çok sorulan ve en çok yanlış bilinen konudur. Cinsel yaşamın başlamış olması aşıyı anlamsız yapmaz. Çünkü HPV'nin onlarca tipi vardır. Çoğu kişi bunların hepsiyle karşılaşmamıştır. Aşı, henüz karşılaşmadığınız tiplere karşı korumaya devam eder. Bu nedenle erişkin yaşlarda da aşının koruyucu değeri vardır. Üst yaş önerileri ülkeden ülkeye değişir. Kararı yaşınıza, risk durumunuza ve hekim değerlendirmesine göre verirsiniz. "Kaçırdım, artık boş" düşüncesi çoğu zaman yanlıştır. Sormaya değer.

Mevcut Siğili Olan Aşı Olmalı mı?

Şaşırtıcı gelebilir ama çoğu zaman evet, mantıklıdır. Siğiliniz tek bir tipten kaynaklanmış olabilir. Aşı sizi henüz taşımadığınız diğer tiplerden korur. Özellikle yüksek riskli olanlardan. Şunu bilin. Aşı var olan siğili tedavi etmez. Siğili yakma, lazer ya da ilaç tedavi eder. Aşı ise geleceğinizi korur. Bazı çalışmalara göre tedavi sonrası tekrarı azaltmaya da katkısı olabilir. Bu konu hâlâ tartışılıyor. Tedavi ve aşı tam da bu yüzden birlikte düşünülür.

Erkekler ve Aşı

Aşının sadece kadınları ilgilendirdiği düşüncesi bir yanılgıdır. Bu yanılgı erkekleri hem siğil hem kanser açısından korumasız bırakıyor. Erkekler HPV'yi taşır ve bulaştırır. Anal bölge ve bazı bölge kanserleri erkeklerde de görülür. Genital siğil de öyle. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde risk daha da artar. Erkeklerin aşılanması hem kendilerini korur hem toplumda bulaşı azaltır. Yani aşı, cinsiyet fark etmeden değerlidir.

Güvenlik, Doz ve Zamanlama

HPV aşılarının güvenliği geniş verilerle gösterilmiştir. En sık yan etki aşı yerinde ağrı ve kızarıklıktır. Bunlar hafiftir ve geçicidir. Doz sayısı yaşa göre değişir. Genç yaşta genellikle daha az, ileri yaşta daha fazla doz yapılır. Gebelikte aşı ertelenir. Zarar kanıtı yoktur ama tedbir olarak doğum sonrasına bırakılır. Emzirme dönemindeki karar hekimindir. Aşı öncesi HPV testi şart değildir. Hangi tiple karşılaşmadığınızı bilmeseniz de aşı, karşılaşmadıklarınıza karşı korur. Kişisel aşı planınızı hekiminizle netleştirin.

Sık Sorulan Sorular

40 yaşındayım, aşı olmam mantıklı mı?

Çoğu durumda değerlendirmeye değer. Aşı, henüz karşılaşmadığınız tiplere karşı korur. Üst yaş önerileri ve beklenen fayda kişiye göre değişir. Hekiminizle risk durumunuzu konuşarak karar verin. "Yaşım geçti" düşüncesi çoğu zaman yanlıştır.

Aşı siğilimi geçirir mi?

Hayır. Aşı tedavi edici değil, koruyucudur. Var olan siğili ilgili yöntemler tedavi eder. Aşı, gelecekte karşılaşılacak yeni tipleri önler. İkisini birlikte planlamak en akıllıcasıdır.

Aşı olduysam smear/taramayı bırakabilir miyim?

Hayır. Aşı tüm yüksek riskli tipleri kapsamayabilir. Kadınlarda düzenli rahim ağzı taraması aşıdan bağımsız olarak sürmelidir. Aşı ve tarama birlikte en güçlü korumayı sağlar.

Eşim ve ben ikimiz de olmalı mıyız?

Çoğu durumda evet, mantıklıdır. İkinizin de henüz karşılaşmadığı tipler olabilir. Karşılıklı koruma toplumda bulaşı da azaltır. Kişisel kararı hekim değerlendirmesiyle verin.

Kaynaklar

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — HPV Vaccination, cdc.gov
• NHS — HPV vaccine, nhs.uk

Aşının sizin için değerini birlikte değerlendirelim: 444 8 623, Levent. Kanser ilişkisi için bu yazı.